در روز شنبه 17 اکتبر 2026، اعتراضاتی در چندین شهر فرانسه برگزار شد که با خشونت‌های قابل توجهی همراه بود. در حالی که بسیاری از تجمعات آرام برگزار شدند، در شهرهایی مانند پاریس، لیون، بوردو، مارسی و لیموژ صحنه‌هایی از آتش‌سوزی، درگیری و غارت گزارش شد. تصاویر این رویدادها به سرعت در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و بسیاری از افراد حتی از راه دور و در امنیت خانه‌های خود، هنگام مشاهده این تصاویر دچار اضطراب، شوک یا ناراحتی عمیق شدند.
سؤال این است که چرا مغز ما به خشونت دیده شده از راه دور این‌قدر واکنش نشان می‌دهد؟ سباستین گارنرو، روانشناس و دکترای روانشناسی بالینی و نوروسایکولوژی در پاریس، توضیح می‌دهد که ما در عصر «ابرارتباط» زندگی می‌کنیم و تکرار مکرر تصاویر مشابه می‌تواند تأثیر عمیقی بر تماشاگر بگذارد.
آیا دیدن خشونت از راه دور می‌تواند باعث آسیب روانی شود؟
ممکن است تصور کنیم فاصله فیزیکی و تماشای خشونت از طریق صفحه نمایش ما را از تأثیرات روانی محافظت می‌کند، اما این‌گونه نیست. بدن و روان ما حتی پشت صفحه نمایش هم واکنش نشان می‌دهند. گارنرو به پدیده‌ای به نام «آسیب جانشینی» اشاره می‌کند که به تأثیرات روانی غیرمستقیم ناشی از مشاهده درد و تجربیات آسیب‌زا دیگران گفته می‌شود. این پدیده معمولاً در میان حرفه‌ای‌هایی که مرتباً با تصاویر یا روایت‌های آسیب‌زا مواجه‌اند دیده می‌شود، اما تماشای مکرر صحنه‌های خشونت‌آمیز می‌تواند سایر افراد را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
البته این به معنای آن نیست که هر کسی که از دیدن یک ویدئوی خشونت‌آمیز ناراحت می‌شود، دچار آسیب روانی بالینی شده است، اما مواجهه مکرر با چنین تصاویر می‌تواند باعث ناراحتی واقعی شود، به ویژه اگر این تصاویر با ترس‌ها یا تجربیات شخصی فرد همخوانی داشته باشند.
چرا مغز ما واکنشی مشابه خطر واقعی نشان می‌دهد؟
مغز و روان ما همیشه تفاوت بین تهدید واقعی و تهدید مشاهده شده روی صفحه نمایش را به درستی تشخیص نمی‌دهند. وقتی صحنه‌ای خشونت‌آمیز تهدیدآمیز به نظر می‌رسد، بدن ممکن است واکنش استرسی نشان دهد؛ ضربان قلب افزایش یافته، تنفس تغییر می‌کند و حس اضطراب شکل می‌گیرد. این واکنش‌ها بخشی از مکانیزم‌های پاسخ به استرس هستند و لزوماً به معنای آسیب روانی نیستند.
همچنین توانایی هم‌ذات‌پنداری با افرادی که در تصاویر دیده می‌شوند نقش مهمی دارد. وقتی فردی را در حال تعقیب شدن، زخمی شدن یا درگیر درگیری می‌بینیم، ممکن است خود را جای او بگذاریم و احساسات او را تصور کنیم. این هم‌ذات‌پنداری که بخشی از همدلی ماست، می‌تواند شدت ناراحتی عاطفی ما را افزایش دهد.
گارنرو همچنین به نقش نورون‌های آینه‌ای اشاره می‌کند که در درک و بازنمایی رفتارهای دیگران نقش دارند، اما واکنش به تصاویر خشونت‌آمیز تنها به این عوامل محدود نمی‌شود و به تاریخچه شخصی، حساسیت فرد و زمینه مشاهده نیز بستگی دارد.
چرا تکرار مکرر تصاویر خشونت‌آمیز تأثیر بیشتری دارد؟
تماشای پی‌درپی یک صحنه خشونت‌آمیز در تلویزیون یا شبکه‌های اجتماعی می‌تواند توجه ما را به شدت درگیر کند و حس تهدید دائمی را تقویت کند. این پدیده مشابه واکنشی است که پس از حوادث تاریخی بزرگ مانند حملات 11 سپتامبر دیده شده است. تکرار تصاویر ممکن است باعث شود احساس کنیم خطر همه‌جا حضور دارد و فاصله گرفتن عاطفی از آن دشوار شود.
این مواجهه مکرر همچنین می‌تواند باعث تفکرات مکرر و مزاحم شود؛ ما بارها به صحنه‌ها فکر می‌کنیم، درباره سرنوشت افراد حاضر در تصاویر حدس می‌زنیم یا وقوع خشونت‌های بیشتر را پیش‌بینی می‌کنیم. این وضعیت ممکن است خواب را مختل کند، اضطراب را افزایش دهد و حس ناامنی ایجاد کند، حتی اگر در مکان‌های دور از اتفاقات باشیم.
با این حال، واکنش‌ها متفاوت است؛ برخی افراد با چند تصویر شدیداً تحت تأثیر قرار می‌گیرند، در حالی که برخی دیگر بدون ناراحتی خاصی آن‌ها را مشاهده می‌کنند. میزان مواجهه، شدت تصاویر و آسیب‌پذیری فردی از عوامل مؤثر در تفاوت واکنش‌ها هستند.
چگونه می‌توانیم در برابر تأثیرات منفی این تصاویر محافظت کنیم؟
- محدود کردن تماشای مکرر تصاویر: بهتر است اخبار را در زمان‌های مشخص دنبال کنیم و از مشاهده مداوم ویدئوها و پخش زنده خودداری کنیم.
- ترجیح دادن منابع خبری با توضیحات و تحلیل: خواندن مقالات تحلیلی به جای دیدن مکرر صحنه‌های خشونت‌آمیز می‌تواند اطلاعات کافی را بدون آسیب روانی فراهم کند.
- استراحت از صفحه نمایش: انجام فعالیت‌های روزمره، پیاده‌روی یا گفتگو با دیگران می‌تواند به بازگرداندن حس امنیت کمک کند.
- شناخت واکنش‌های خود: احساس ترس، غم یا خشم در مواجهه با خشونت طبیعی است. اگر اضطراب ادامه داشت یا تصاویر به شکل مزاحم بازمی‌گشتند و خواب یا فعالیت‌های روزانه را مختل می‌کردند، مشورت با متخصص سلامت روان توصیه می‌شود.
در نهایت باید به یاد داشت که می‌توان تحت تأثیر درد دیگران قرار گرفت بدون اینکه لازم باشد خود را به طور مداوم در معرض تصاویر سخت و ناراحت‌کننده قرار دهیم. اطلاع‌رسانی به معنای تماشای بی‌وقفه صحنه‌های خشونت‌آمیز نیست.
