<pبرخی افراد همیشه حاضرند وقتی نزدیکانشان به کمک نیاز دارند، وقت و انرژی خود را صرف کنند، حتی اگر خودشان سودی نبرند. در مقابل، برخی دیگر ترجیح میدهند درخواستهایی را که وقت زیادی میطلبد مودبانه رد کنند. پژوهشگران دانشگاه آکسفورد با بررسی بیش از ۲۰ هزار نفر، به دنبال شناخت ویژگیهای واقعی مهربانی و معیارهای ارزیابی آن بودند.
مطالعهای که در مارس ۲۰۲۶ در مجله روانشناسی مثبت منتشر شد، نشان میدهد مهربانی واقعی فراتر از لبخند زدن یا انجام کارهای کوچک است و شامل اقداماتی است که نیازمند صرف زمان، انرژی و گاهی فداکاری شخصی میباشد. در این تحقیقات، دو عامل اصلی بررسی شد: سودمندی کمک برای فرد دریافتکننده و هزینهای که فرد کمککننده متحمل میشود، مانند زمان یا انرژی صرف شده.
در اولین مطالعه، حدود ۱۶ هزار شرکتکننده ۱۶۹۲ عمل مهربانانه را که به افراد مختلفی مانند خانواده، دوستان، همکاران یا غریبهها ارائه شده بود، ارزیابی کردند. در مطالعه دوم، نزدیک به ۴۸۰۰ نفر ۳۸۵ رفتار خیرخواهانه را به طور کلی مورد سنجش قرار دادند. نتایج نشان داد که سودمندی کمک برای دیگران مهمترین معیار برای تشخیص مهربانی است و هزینه شخصی نیز نقش دارد اما کمتر از سودمندی اهمیت دارد.
نکته جالب این است که هزینه شخصی در کمک به غریبهها تأثیر کمتری بر ارزیابی مهربانی دارد و رابطه فرد کمککننده با دریافتکننده نیز در درک ما از سخاوت مؤثر است.
چرا کمکهای پرزحمت نشاندهنده مهربانی واقعی است؟
مهربانی میتواند در قالب کارهای سادهای مثل کمک به حمل خرید، نگه داشتن در یا دادن اطلاعات به فرد گمشده باشد که کمهزینه اما مفید است. اما گاهی کمکها نیازمند تعهد بیشتری هستند؛ مانند خرید برای فرد بیمار، نگهداری از فرزندان دوست برای چند ساعت یا اختصاص بخشی از تعطیلات به کمک به همسایه. این نوع کمکها زمان و انرژی بیشتری میطلبد و نشاندهنده نوعی سخاوت فراتر از ادب و توجه روزمره است.
با این حال، تحقیق نشان نمیدهد کسانی که همیشه درخواستها را میپذیرند لزوماً مهربانترند، بلکه تأکید میکند کمکهایی که نیازمند سرمایهگذاری شخصی هستند و در عین حال سود واقعی دارند، بیشتر به عنوان رفتار خیرخواهانه شناخته میشوند.
مهربانی واقعی بدون انتظار پاداش
یکی دیگر از جنبههای مهم مهربانی، انگیزههای پشت رفتارهای سخاوتمندانه است. کمک کردن برای دریافت پاداش یا تشکر با کمک بدون انتظار چیزی در برابر آن متفاوت است. مهربانی واقعی یعنی حمایت از دیگران بدون انتظار پاداش مادی یا حتی تشکر، هرچند دریافت قدردانی ناخوشایند نیست اما نباید انگیزه اصلی باشد.
پژوهشگران یادآور شدهاند که مهربانی معمولاً به معنای اقداماتی است که به بهبود رفاه دیگران منجر میشود و این اغلب با صرف هزینهای برای فرد کمککننده همراه است. این ویژگی در روابط اجتماعی اهمیت زیادی دارد؛ مثلاً وقتی کسی وقت میگذارد تا به فردی در مشکل گوش دهد یا در دورهای سخت در دسترس باشد، این فراتر از آداب معمول است.
مهربانی و تأثیر آن بر سلامت روان
مهربانی تنها به نفع دریافتکننده نیست بلکه میتواند به بهبود سلامت روان فرد کمککننده نیز کمک کند. بررسی ۲۱ مطالعه با بیش از ۴۰۰۰ شرکتکننده نشان داد انجام رفتارهای خیرخواهانه با افزایش قابل توجهی در احساس رفاه همراه است.
مطالعه دیگری در سال ۲۰۱۹ نشان داد افرادی که در طول یک هفته به دیگران کمک کردند، سطح شادی و رضایت ذهنیشان افزایش یافت و هرچه تعداد رفتارهای مهربانانه بیشتر بود، بهبود رفاه نیز بیشتر بود. این نتایج نشان میدهد مراقبت از دیگران میتواند به احساس بهتر خود فرد نیز کمک کند، از جمله با ایجاد حس مفید بودن و تقویت روابط اجتماعی.
تفاوت مهربانی با فداکاری دائمی
آیا باید همیشه درخواستها را بپذیریم تا مهربان شناخته شویم؟ پاسخ منفی است. مهربانی به معنای پاسخ دادن به همه درخواستها نیست، به ویژه وقتی فرد خسته، گرفتار یا نیازمند زمان برای خود است. تفاوت مهمی بین کمک داوطلبانه و احساس اجبار به پذیرش همه درخواستها وجود دارد. در حالت دوم، مهربانی میتواند منبع خستگی، ناامیدی و ناراحتی شود.
برخی افراد به دلیل ترس از ناراحت کردن دیگران یا از دست دادن محبوبیت، نمیتوانند «نه» بگویند که این رفتار به «رضایتجویی از دیگران» معروف است. حفظ تعادل روانی و روابط سالم نیازمند توانایی تعیین حد و مرز است. میتوان هم سخاوتمند بود و هم در صورت کمبود وقت یا انرژی، درخواستها را رد کرد.
در نهایت، مهربانی واقعی بیشتر بر پایه تمایل صادقانه به کمک کردن در حد توان است، نه بر اساس تعداد دفعاتی که فرد خود را فدا میکند یا انتظار پاداش دارد.




