غذاهای فوق‌فرآوری شده که به صورت محصولات آماده مصرف یا قابل گرم کردن عرضه می‌شوند، در سال‌های اخیر به شدت در رژیم غذایی جهانی افزایش یافته‌اند. این غذاها معمولاً چندین مرحله فرآوری صنعتی را پشت سر می‌گذارند و حاوی افزودنی‌های متعددی هستند. آنها انرژی، نمک و قند بالایی دارند اما در عین حال از نظر فیبر، پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی فقیرند.
در پی افزایش مصرف این نوع غذاها، گروهی از پژوهشگران به بررسی رابطه بین میزان مصرف آنها و خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن پرداختند. این مطالعه که داده‌های مربوط به نزدیک به 9 میلیون نفر را تا پایان آوریل 2026 بررسی کرده است، در مجله Family Medicine and Community Health منتشر شده است.
افزایش قابل توجه خطر بیماری‌ها با مصرف غذاهای فوق‌فرآوری شده
این تحلیل شامل 51 مطالعه کوهورت پیشرو بود که در مجموع 8,819,894 شرکت‌کننده با میانگین سنی بین 23 تا 77 سال را در بر می‌گرفت و دوره پیگیری آنها بین 2 تا 32 سال متغیر بود. این مطالعات در قاره‌های آمریکا، اروپا، آسیا و اقیانوسیه انجام شده‌اند.
نتایج نشان می‌دهد که مصرف بالای غذاهای فوق‌فرآوری شده با افزایش خطر ابتلا به چندین مشکل سلامت مرتبط است. به طور مشخص، خطر رویدادهای قلبی-عروقی 24 درصد، خطر ابتلا به سرطان 12 درصد، احتمال چاقی یا اضافه وزن 23 درصد و خطر سندرم متابولیک یا دیابت 24 درصد افزایش یافته است. همچنین ارتباطاتی با افسردگی، اضطراب، بیماری‌های گوارشی، فشار خون بالا و افزایش خطر مرگ ناشی از هر علت مشاهده شده است.
رابطه دوز-پاسخ؛ هر 100 گرم مصرف بیشتر، خطر را افزایش می‌دهد
مطالعه نشان می‌دهد که هر 100 گرم افزایش مصرف روزانه غذاهای فوق‌فرآوری شده با افزایش 14 درصدی خطر بیماری‌های قلبی-عروقی، 4 درصدی خطر سرطان، 3 درصدی خطر مرگ کلی و 2 درصدی خطر سندرم متابولیک یا دیابت همراه است. این یافته‌ها نشان‌دهنده یک رابطه دوز-پاسخ بین میزان مصرف و خطرات سلامت است.
دلایل احتمالی و محدودیت‌های مطالعه
محققان چندین مکانیسم احتمالی برای توضیح این اثرات مطرح کرده‌اند. فرآوری صنعتی می‌تواند ساختار فیزیکی غذا را تغییر داده و بر میکروبیوم روده، التهاب و حساسیت به انسولین تأثیر بگذارد. همچنین وجود افزودنی‌های مختلف ممکن است اثرات ترکیبی (اثر کوکتل) داشته باشد، هرچند پیامدهای دقیق این ترکیبات هنوز به طور کامل مشخص نیست.
برخی ترکیباتی که در اثر فرآوری یا پخت با دمای بالا مانند آکریل‌آمید یا آکرولئین تشکیل می‌شوند نیز با بیماری‌های قلبی مرتبط دانسته شده‌اند.
با این حال، مطالعه محدودیت‌هایی نیز دارد؛ از جمله اینکه ارزیابی‌های غذایی بر اساس گزارش‌های خوداظهاری بوده که ممکن است دقیق نباشد. همچنین مصرف غذاهای فوق‌فرآوری شده معمولاً بخشی از الگوهای غذایی و سبک زندگی گسترده‌تری است که می‌تواند بر سلامت تأثیرگذار باشد.
نتیجه‌گیری و توصیه‌ها
محققان تأکید می‌کنند که کاهش مصرف غذاهای فوق‌فرآوری شده و جایگزینی آنها با گزینه‌های کمتر فرآوری شده می‌تواند راهکاری مؤثر برای پیشگیری و کنترل بیماری‌های مزمن باشد.
