معمولاً استرس و تغذیه به عنوان عوامل منفی در روند سالمندی دیده میشوند، اما پژوهشگران دانشگاه بازل سوئیس نشان دادهاند که یک نوع استرس سلولی خفیف ناشی از مواد غذایی میتواند به حفظ عملکرد بدن در طولانیمدت کمک کند.
در مطالعهای که در اکتبر ۲۰۲۵ در نشریه Nature Communications منتشر شد، محققان با بررسی کرمهای کوچک Caenorhabditis elegans دریافتند که برخی از مولکولهای RNA موجود در باکتریهای غذایی این کرمها، استرس سلولی ملایمی ایجاد میکنند که به فعال شدن مکانیسمهای دفاعی بدن منجر میشود بدون اینکه سلولها خسته شوند.
این استرس ملایم از روده شروع شده و فرآیندی به نام اتوفاژی را فعال میکند؛ اتوفاژی به معنای بازیافت داخلی سلول است که پروتئینهای آسیبدیده را پیش از تجمع و تشکیل تودههای سمی حذف میکند. تجمع این پروتئینها با پیری و بیماریهای نورودژنراتیو مانند آلزایمر و پارکینسون مرتبط است.
استرس غذایی؛ استرس سلولی، نه روانی
مفهوم استرس غذایی به استرس زیستی خفیفی اشاره دارد که درون سلولها توسط برخی ترکیبات غذایی ایجاد میشود و نباید با استرس روانی ناشی از فشارهای روزمره اشتباه گرفته شود. در این مطالعه، RNAهای باکتریایی موجود در غذای کرمها به عنوان محرک این استرس سلولی عمل میکنند و باعث تقویت سیستمهای کنترل کیفیت سلولی میشوند. این پدیده که به هورمزیس معروف است، به معنای تحریک ملایم سلولها برای افزایش مقاومت کلی بدن است.
برخلاف استرس روانی که میتواند در صورت ادامه یافتن باعث مشکلات قلبی، اختلالات خواب و ضعف سیستم ایمنی شود، این استرس سلولی کوچک به بدن کمک میکند تا بهتر با آسیبهای ناشی از گذر زمان مقابله کند.
نتایج مطالعه دانشگاه بازل روی کرم Caenorhabditis elegans
تیم تحقیقاتی به سرپرستی زیستشناس سلولی آنه اسپانگ از دانشگاه بازل، با استفاده از این کرم مدل پیری، نشان دادند که RNAهای غذایی موجود در باکتریهای مصرفی این کرمها پاسخ استرس سلولی سطح پایین را فعال میکنند. این مولکولها از تشکیل رسوبات پروتئینی مضر جلوگیری میکنند که معمولاً با پیری و بیماریهای مرتبط همراه است.
به گفته آنه اسپانگ، این فرآیند باعث افزایش طول عمر سالم کرمها میشود. پروتئینها با افزایش سن تمایل به باز شدن و تجمع دارند که این تجمعات سمی به عنوان عوامل اصلی پیری و بیماریهای عضلانی و عصبی شناخته میشوند.
امانوئل کریاکاکیس، نویسنده اول مقاله، توضیح میدهد که این RNAهای غذایی توسط روده جذب شده و مکانیزمهای کنترل کیفیت سلولی را فعال میکنند که از سلولها در برابر استرس محافظت میکند. این استرس ملایم باعث تحریک اتوفاژی میشود که پروتئینهای آسیبدیده را پیش از تبدیل شدن به تودههای ماندگار بازیافت میکند.
امیدها و محدودیتها در کاربرد برای انسان
در کرمها، این استرس غذایی از روده آغاز شده اما تأثیرات آن به سایر اندامها مانند عضلات نیز میرسد. امانوئل کریاکاکیس اشاره میکند که آنها شگفتزده شدند که روده به نظر میرسد با سایر اندامها ارتباط برقرار میکند.
با این حال، این مطالعه محدود به کرم Caenorhabditis elegans است و هنوز نمیتوان به طور قطعی گفت که چه غذاهایی برای انسان چنین اثری دارند. اما این یافتهها نشان میدهد که تغذیه متعادل میتواند مکانیسمهای محافظتی سلولی را فعال کند و به سالم ماندن بدن کمک نماید.




