در سال ۲۰۲۰، فرنندا تامپسون، زن ۴۰ ساله‌ای که از سلامت خوبی برخوردار بود، هر روز صبح نیم قاشق چایخوری زردچوبه را به اسموتی خود اضافه می‌کرد. این ادویه زرد رنگ در شبکه‌های اجتماعی به عنوان یک محافظ طبیعی در برابر التهاب و تقویت‌کننده سیستم ایمنی معرفی شده بود. اما پس از چند ماه، آزمایش خون او نشان داد که تعداد گلبول‌های سفید خونش به طور غیرطبیعی کاهش یافته و سونوگرافی کبدش بزرگ شده است.
در سوی دیگر آمریکا، ناوین کاتوریا ۴۶ ساله روزانه ۱۵۰ میلی‌گرم آشواگاندا را برای بهبود خواب و کاهش استرس مصرف می‌کرد. سه ماه بعد، او دچار خستگی شدید، زردی پوست، خارش‌های فراوان و افزایش شدید آنزیم‌های کبدی شد. این دو نفر که فکر می‌کردند با مصرف این مکمل‌ها به سلامتی خود کمک می‌کنند، با مشکلات جدی کبدی مواجه شدند که هیچ راهی برای پیش‌بینی آن وجود نداشت.
طبیعی به معنای بی‌خطر نیست
کبد به طور مداوم داروها، الکل، سموم غذایی و همچنین عصاره‌های گیاهی بسیار غلیظ را فیلتر می‌کند. متخصصان کبد و پیوند کبد هشدار می‌دهند که برخی ترکیبات گیاهی می‌توانند توانایی کبد در سم‌زدایی، ایمنی و متابولیسم را تحت فشار قرار داده و باعث هپاتیت یا نارسایی حاد کبد شوند.
شبکه تحقیقاتی آمریکایی DILIN که توسط مؤسسه ملی بهداشت آمریکا حمایت می‌شود، بیش از ۳۰۰۰ مورد آسیب کبدی ناشی از داروها یا مکمل‌ها را ثبت کرده است. سهم آسیب‌های ناشی از مکمل‌های گیاهی در این موارد به حدود ۲۰ درصد رسیده و برخی مطالعات حتی درصد بالاتری گزارش کرده‌اند. یک مطالعه در سال ۲۰۲۲ نشان داد که موارد نارسایی کبدی مرتبط با مکمل‌های گیاهی که نیازمند پیوند کبد بوده‌اند، طی ۲۵ سال در آمریکا هشت برابر شده است.
پروفسور مروان غبریل معتقد است که خطر فردی آسیب کبدی ناشی از مکمل‌ها حدود یک در چند هزار است، اما حدود ۱۰ درصد بیماران به وضعیت بحرانی مانند پیوند کبد یا مرگ می‌رسند.
زردچوبه، آشواگاندا و عصاره چای سبز؛ سه گیاه زیر ذره‌بین
در مورد فرنندا، زردچوبه به نظر بی‌ضرر می‌آمد، اما پس از مشاهده بزرگ شدن کبد و کاهش گلبول‌های سفید، او در سال ۲۰۲۴ مقاله‌ای انتقادی از دکتر جن گانتر را دید که هشدار می‌داد مصرف زردچوبه مانند بازی لاتاری آسیب کبدی است و شواهد علمی کافی برای اثبات فواید آن وجود ندارد. فرنندا بلافاصله مصرف را قطع کرد و پس از شش ماه آزمایش‌هایش به حالت طبیعی برگشت.
تا سال ۲۰۲۲، حداقل ۱۰ مورد آسیب کبدی ناشی از زردچوبه در آمریکا و ۱۸ مورد در استرالیا گزارش شده که یک مورد منجر به مرگ شده است.
نمونه ناوین کاتوریا نشان‌دهنده خطرات آشواگاندا است که برای اضطراب و خواب محبوب شده اما تحقیقات کمی درباره آن انجام شده است. پس از قطع مصرف و مراقبت‌های پزشکی، علائم او کاهش یافت و توانست به کار بازگردد.
عصاره چای سبز نیز از جمله مکمل‌های شناخته شده در گزارش‌های مسمومیت کبدی است.
در سال ۲۰۲۴، دکتر آلیسا لیکیتسوپ اعلام کرد که حدود ۱۵.۶ میلیون آمریکایی روزانه ترکیبات گیاهی با پتانسیل آسیب کبدی مصرف می‌کنند، به ویژه زردچوبه، آشواگاندا و عصاره چای سبز، در کشوری که ۷۴ درصد جمعیت حداقل یک مکمل مصرف می‌کنند.
در فرانسه نیز سازمان ملی ایمنی سلامت (Anses) مواردی از هپاتیت مرتبط با مکمل‌های زردچوبه را ثبت کرده و به افراد مبتلا به بیماری‌های کبد یا مجاری صفراوی توصیه به احتیاط کرده است.
چرا برخی افراد بیمار می‌شوند؟ علائم هشداردهنده
دکتر رابرت فونتانا معتقد است عامل کلیدی، ژنتیکی است و آسیب‌های کبدی ناشی از مکمل‌ها اغلب غیرقابل پیش‌بینی هستند. او این موضوع را به بازی رولت روسی تشبیه می‌کند که فرد با ظرفیت ژنتیکی خود برای تحمل این ترکیبات مواجه است.
آسیب کبدی ناشی از مکمل‌ها معمولاً به صورت التهاب یا تخریب سلول‌های کبدی بروز می‌کند و ممکن است یک محصول برای برخی بی‌خطر باشد اما برای دیگران حتی در دوزهای پایین سمی باشد.
علائم اولیه اغلب خستگی غیرمعمول، کاهش اشتها و حالت تهوع است. اما علائم واضح‌تر که باید مصرف را فوراً متوقف کرده و به اورژانس مراجعه کرد عبارتند از:
- درد یا ناراحتی زیر دنده‌های سمت راست
- تب
- خستگی شدید
- زردی پوست و چشم‌ها
- تیره شدن ادرار
- رنگ‌پریدگی مدفوع
- خارش شدید
- استفراغ مکرر
تنوع ترکیبات کپسول‌ها، فرمول‌های چندماده‌ای و خریدهای اینترنتی تشخیص را دشوار می‌کند، بنابراین اطلاع‌رسانی کامل به پزشک و مراکز نظارت بر مکمل‌ها اهمیت زیادی دارد.
کارشناس تغذیه کیانژی جیانگ می‌گوید: «اعتماد به مکمل‌ها برای داشتن زندگی بهتر و طولانی‌تر علمی نیست و همیشه باید قبل از مصرف با پزشک مشورت کرد.»
فرنندا تامپسون تجربه خود را اینگونه خلاصه می‌کند: «طبیعی بودن یک گیاه به معنای اثربخشی یا بی‌خطر بودن آن نیست.»
