به نظر می‌رسد قارچ‌ها به محض رسیدن فصل پاییز و بارش‌های نخستین، ناگهان ظاهر می‌شوند. جنگل‌های مرطوب و کلاهک‌های قهوه‌ای که زمین را می‌پوشانند، تصویری آشنا و مرتبط با این فصل است، اما این تصور باعث می‌شود فراموش کنیم که قارچ‌ها در باقی سال چه وضعیتی دارند.
یک کارشناس علمی در ویدیویی که توسط رسانه آشپزی مارمیتون منتشر شده، توضیح می‌دهد که زندگی قارچ‌ها از پاییز آغاز نمی‌شود. آنچه ما در سبد جمع‌آوری می‌کنیم، تنها بخشی کوتاه و گذرا از داستانی زیرزمینی است که در طول سال به صورت خاموش جریان دارد. به عبارت دیگر، قارچ‌ها فقط در ماه اکتبر رشد نمی‌کنند؛ بلکه به شکل شبکه‌ای گسترده و پنهان در خاک، چوب مرده یا لایه‌های پوششی جنگل به صورت مداوم زندگی می‌کنند.
این شبکه که میسیلیوم نام دارد، حتی زمانی که کلاهک قارچ روی سطح زمین دیده نمی‌شود، فعال است. وقتی رطوبت، دما و مواد غذایی مناسب با هم ترکیب شوند، میسیلیوم یک اندام تولیدمثلی قابل مشاهده به نام اسپروفور (یا کلاهک قارچ) را تولید می‌کند که اغلب با کل قارچ اشتباه گرفته می‌شود.
میسیلیوم؛ بدن اصلی قارچ
میسیلیوم شبکه‌ای از رشته‌های میکروسکوپی است که بخش عمده قارچ را تشکیل می‌دهد. این رشته‌ها که هیف نام دارند، زیر پای ما هزاران متر از این تارهای ریز را بین ذرات خاک، ریشه‌ها و بقایای گیاهی می‌بافند. موزه ملی تاریخ طبیعی فرانسه در فوریه ۲۰۲۳ این هیف‌ها را به عنوان رشته‌هایی با قطر ۲ تا ۱۰۰ میکرومتر توصیف کرده که می‌توانند تنه درخت مرده یا کل یک قطعه خاک را اشغال کنند.
این شبکه آب را جذب کرده، مواد آلی را تجزیه و برگ‌ها و چوب‌های پوسیده را به مواد مغذی قابل استفاده برای کل اکوسیستم تبدیل می‌کند. در بسیاری از جنگل‌ها، این شبکه به ریشه درختان متصل شده و یک همزیستی پایدار به نام میکوریزا ایجاد می‌کند؛ جایی که قارچ آب و مواد معدنی خاک را تأمین می‌کند و درخت در مقابل قندهای حاصل از فتوسنتز را به قارچ می‌دهد.
مؤسسه تحقیقات عمومی INRAE که این رابطه بین درخت و قارچ را مطالعه می‌کند، تأکید دارد که این همکاری مقاومت جنگل‌ها را در برابر تنش‌ها افزایش می‌دهد، اما خشکسالی‌های طولانی می‌تواند این رابطه را تضعیف کرده و باعث کاهش سال‌های پر قارچ شود.
فرآیند باردهی؛ ظاهر شدن قارچ‌ها
آنچه پس از باران‌های پاییزی می‌بینیم، میسیلیوم نیست بلکه باردهی آن است که به آن اسپروفور نیز می‌گویند. این ساختار موقتی شبیه چتر، شیپور یا توپ است که بسته به گونه قارچ متفاوت است و زیر کلاهک یا سطح آن میلیاردها اسپور دارد.
موزه ملی تاریخ طبیعی فرانسه توضیح می‌دهد که این اسپورها مانند دانه‌های میکروسکوپی هستند که توسط باد، باران یا حیوانات به مکان‌های جدید منتقل شده و باعث گسترش قارچ می‌شوند. پس از انجام وظیفه تولیدمثلی، اسپروفورها ظرف چند روز تجزیه می‌شوند، در حالی که شبکه زیرزمینی همچنان باقی مانده و آماده است تا در صورت مساعد شدن شرایط، بار دیگر قارچ‌های قابل مشاهده تولید کند.
چرا قارچ‌ها عمدتاً در پاییز رشد می‌کنند؟
پاییز تقریباً تمام شرایط لازم برای باردهی قارچ‌ها را فراهم می‌کند. پس از باران‌های اواخر تابستان، رطوبت خاک افزایش می‌یابد و هوا خنک می‌شود اما سرد نمی‌شود؛ دمایی بین ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد که اغلب به عنوان دمای ایده‌آل شناخته می‌شود. در همین زمان، لایه پوششی جنگل با برگ‌های مرده در حال تجزیه پر می‌شود که منبع غنی مواد آلی برای میسیلیوم است.
یک مطالعه عمومی تخمین می‌زند که حدود ۷۰ درصد گونه‌های قارچ بین سپتامبر و نوامبر مشاهده می‌شوند که این موضوع باعث ایجاد تصور فصل قارچ‌ها شده است.
مجله طبیعت‌شناسی لا سلاماندِر در مقاله‌ای به‌روزشده در ژوئن ۲۰۲۲ یادآوری می‌کند که این ظهور تنها «نوک کوه یخ» است و شبکه زیرزمینی قارچ‌ها در تمام طول سال فعال است. مورل‌ها بهار را ترجیح می‌دهند، برخی از گونه‌های کِب و جیرول پس از رعدوبرق‌های تابستانی ظاهر می‌شوند و برخی گونه‌های چوب‌زی حتی در زمستان‌های معتدل دیده می‌شوند.
تحقیقات INRAE همچنین ارتباط بین سال‌های کم‌قارچ و کمبود باران یا خشکی خاک را نشان می‌دهد که مانع باردهی می‌شود.
هشدارهای ایمنی
اگرچه تنوع قارچ‌ها وسوسه‌انگیز است و افراد را به جمع‌آوری آنها ترغیب می‌کند، مقامات بهداشتی و موزه ملی تاریخ طبیعی فرانسه توصیه می‌کنند که هرگز قارچ‌های ناشناس را مصرف نکنید و حتماً برداشت خود را در داروخانه یا نزد یک متخصص بررسی کنید، زیرا مسمومیت‌های شدید در پاییز شایع است.
