در بسیاری از آشپزخانهها، بشقابهای لبپر شده به گوشه کمد منتقل میشوند اما همچنان برای استفاده روزمره به کار میروند. این ترک یا لبپر کوچک شاید بیاهمیت به نظر برسد، اما میتواند محل تجمع میکروبها باشد. باکتریهایی مانند لیستریا مونوسیتوژنز، سالمونلا، اشریشیا کلی و استافیلوکوکوس اورئوس که روی سطوح کار، مواد غذایی و دستها حضور دارند، میتوانند در این نقاط تجمع کنند. طبق گزارش سازمان ملی ایمنی بهداشت فرانسه، یک سوم مسمومیتهای غذایی که حداقل دو نفر را پس از یک وعده غذایی مبتلا کردهاند، در خانه رخ داده است.
مشکل اصلی، ظاهر بشقاب نیست بلکه زبری و ناهمواری ایجاد شده در اثر لبپر شدن است. این نواحی ناهموار محل گیر کردن باقیماندههای غذا و مواد شوینده هستند که پس از خشک شدن، باکتریها را در استفادههای بعدی آزاد میکنند. به گفته خبرنگار سایت آشپزی مارمیتون، بشقابهای لبپر باید کنار گذاشته شوند چون باقیماندهها در این ترکها به سختی پاک میشوند.
چرا لبپر شدن بشقاب باعث تجمع باکتری میشود؟
لبپر شدن باعث از بین رفتن بخشی از لعاب سطح بشقاب میشود که معمولاً صاف و غیرقابل نفوذ است. در محل لبپر، لبهای ناهموار و گاهی مادهای جذبکننده مانند سفال دیده میشود که ذرات غذا و رطوبت حتی پس از شستشوی کامل نیز در آن باقی میمانند. این وضعیت باعث انتقال سریع آلودگی میشود؛ به طوری که میکروبهای موجود در غذای خام یا شسته نشده میتوانند به غذای آماده منتقل شوند. استانداردهای بهداشتی، از جمله کد غذایی سازمان غذا و داروی آمریکا، تاکید دارند که سطوحی که با غذا تماس دارند باید صاف و بدون آسیب باشند. بشقابهای ترکدار، دارای میکروترک یا لبههای آسیبدیده از این استانداردها فاصله دارند.
در شرایطی که باکتریهایی مانند لیستریا و سالمونلا در حضور آب و مواد مغذی به سرعت تکثیر میشوند، هر گوشهای که به خوبی تمیز نشود، میتواند مدت زمان زنده ماندن این باکتریها را در آشپزخانه افزایش دهد.
نتایج آزمایشهای بهداشتی روی بشقابهای آسیبدیده
در یک مطالعه مشترک بین سرامیکسازان و میکروبیولوژیستها که در سال ۲۰۱۸ در مجله Ceramics Monthly منتشر شد، تاثیر ترکهای لعاب روی تجمع باکتریها بررسی شد. باکتریها روی سطوح سرامیکی ترکدار قرار داده شدند و پس از شستشوی سبک، هنوز میکروبها در ترکها باقی مانده بودند. اما پس از شستشوی کامل در ماشین ظرفشویی با دمای بالا و مواد شوینده، دیگر اثری از باکتریها مشاهده نشد. بنابراین، روش شستشو نقش مهمی در کاهش خطر دارد. شستشوی دستی به عوامل متعددی مانند دمای آب، مدت زمان برس کشیدن، وضعیت اسفنج و خشک کردن بستگی دارد. شستشوی سریع با آب ولرم و استفاده از اسفنج آلوده، احتمال باقی ماندن باکتریها را افزایش میدهد. همچنین حدود ۸۰ درصد میکروبها از طریق دستها منتقل میشوند، بنابراین بشقاب لبپر که به سرعت و بدون دقت شسته شود، میتواند نقطه ضعف بهداشتی باشد.
بشقاب لبپر؛ نگه داریم، دور بیندازیم یا بازیافت کنیم؟
چند نکته برای تصمیمگیری بهتر وجود دارد:
| نوع آسیب | توصیه |
|---|---|
| لبه تیز یا ترک عمیق که بشقاب را از وسط عبور داده | قطعاً برای استفاده غذایی مناسب نیست؛ خطر مکانیکی و میکروبی بالا است. |
| آسیب گسترده که مادهای متخلخل و رنگپریده در تماس با غذای سرد نمایان است | بهتر است فقط برای تزئین استفاده شود و از تماس با غذا خودداری شود. |
| لبه کوچک لبپر شده در بیرون بشقاب و شستشوی کامل در ماشین ظرفشویی با دمای بالا | استفاده همچنان ممکن است، به خصوص برای غذاهای دوباره پخته شده. |
| وجود افراد حساس مانند زنان باردار، سالمندان یا افراد دارای ضعف سیستم ایمنی | باید از ظروف کاملاً سالم استفاده شود و ریسک به حداقل برسد. |
در نهایت، توجه به این نکته ضروری است که بشقابهای آسیبدیده میتوانند محل تجمع باکتریها شوند و رعایت نکات بهداشتی در شستشو و انتخاب ظروف سالم، نقش مهمی در حفظ سلامت خانواده دارد.
