امروزه با استفاده از گوشی‌های هوشمند، امکان مشاهده ویدئوهای رویدادهای سراسر جهان در هر لحظه فراهم شده است. تصاویر خشونت‌آمیز گاهی بدون هشدار قبلی در شبکه‌های اجتماعی ظاهر می‌شوند و این پرسش مطرح می‌شود که آیا مواجهه مکرر با این صحنه‌ها باعث بی‌حسی عاطفی می‌شود؟
مطالعات روانشناسی نشان می‌دهد که مغز در مواجهه مکرر با تصاویر خشونت‌آمیز ممکن است به تدریج شدت واکنش‌های احساسی خود را کاهش دهد. روانشناس رز ماری شارست در مصاحبه‌ای با رادیوی کانادایی 98.5 توضیح می‌دهد: «این پدیده به نام عادت‌پذیری شناخته می‌شود؛ به گونه‌ای که ممکن است افراد به سطحی از خشونت عادت کنند و در نهایت آن را عادی تلقی نمایند.» وقتی تصاویر شوکه‌کننده به طور مکرر در خبرها دیده می‌شوند، ممکن است کمتر استثنایی به نظر برسند و خشونت به بخشی عادی از زندگی روزمره تبدیل شود.
با این حال، این واکنش در همه افراد یکسان نیست. برخی افراد ممکن است برعکس، دچار اضطراب بیشتر یا حساسیت بیش از حد شوند.
پیامدهای روانی ماندگار
کاهش شدت شوک عاطفی به معنای نبود پیامدهای روانی نیست. در مقاله‌ای که در سال 2017 در نشریه The Conversation منتشر شد، روانپزشک آنتونی فاینشتاین به بررسی وضعیت خبرنگارانی پرداخت که مجبور به مشاهده مکرر ویدئوهای خشونت‌آمیز بودند. اگرچه بیشتر این افراد از سلامت روانی خوبی برخوردار بودند، برخی از آنها پس از پایان کار دچار مشکلاتی مانند خاطرات مزاحم، کابوس، اختلال خواب و کاهش تمرکز شدند. همچنین، برخی افراد برای مقابله با صحنه‌های دشوار، احساسات خود را کاهش می‌دهند که این خود نوعی مکانیزم دفاعی است.
این یافته‌ها نشان می‌دهد که عادت‌پذیری و رنج روانی می‌توانند همزمان وجود داشته باشند؛ به این معنا که فرد ممکن است نسبت به برخی تصاویر واکنش کمتری نشان دهد اما همچنان تحت تأثیر روانی آنها قرار گیرد.
چرا تصاویر خشونت‌آمیز ما را تحت تأثیر قرار می‌دهند؟
تصاویر منتشر شده در فضای مجازی می‌توانند احساس همدلی، غم، خشم یا ناامنی را برانگیزند. این تصاویر گاهی حس حضور مستقیم در کنار افراد آسیب‌دیده را ایجاد می‌کنند، حتی اگر هزاران کیلومتر دورتر باشند. در مقاله‌ای که در سال 2026 منتشر شد، پژوهشگران لاريسا هورت و کاترین گربر این پدیده را «شهادت عاطفی» نامیدند. فناوری‌های همراه باعث می‌شوند تماشاگران از نظر عاطفی به رویدادهای تلخ نزدیک‌تر شوند و این می‌تواند حس سوگواری جمعی یا احساس بی‌عدالتی را تقویت کند.
علاوه بر این، این تصاویر می‌توانند آگاهی عمومی را افزایش داده، خشونت‌های پنهان را نمایان کنند و به تحرک اجتماعی در حمایت از یک موضوع کمک کنند.
چگونه اثرات منفی مواجهه با تصاویر خشونت‌آمیز را کاهش دهیم؟
برای حفظ سلامت روان، توصیه می‌شود که از مشاهده مکرر همان تصاویر خودداری شود، اعلان‌های مربوط به این محتواها غیرفعال شوند و در صورت عدم نیاز به اطلاعات جدید، از دیدن ویدئوهای بسیار ناراحت‌کننده پرهیز شود. در مورد کودکان نیز بهتر است به جای پنهان کردن این وقایع، آنها را با زبان مناسب سن‌شان توضیح داد. روانشناس رز ماری شارست توصیه می‌کند که درباره تصاویر دیده شده گفتگو شود، کودکان آرامش یابند و رویدادها در چارچوب مناسبی قرار داده شوند.
