چرت زدن کوتاه پس از ناهار برای بسیاری از افراد، به ویژه سالمندان، یک عادت محبوب است که فوایدی مانند افزایش هوشیاری، بهبود تمرکز و بازیابی انرژی دارد. مطالعات پیشین نشان داده‌اند که یک چرت 15 تا 20 دقیقه‌ای می‌تواند زمان واکنش و کیفیت بیداری را بهبود بخشد و تأثیرات مثبتی بر حافظه و خلق‌وخو داشته باشد.
با این حال، پژوهشی جدید از دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه جانز هاپکینز آمریکا که به مدت 10 سال و روی نزدیک به 1000 سالمند بالای 65 سال انجام شده، ارتباطی بین عادات چرت زدن و افزایش خطر ابتلا به دمانس (زوال عقل) را نشان داده است.
افزایش 48 درصدی خطر دمانس در چرت‌زن‌های مکرر
در این مطالعه، افرادی که اغلب روزها یا هر روز چرت می‌زدند، در مقایسه با کسانی که هرگز یا به ندرت چرت می‌زدند، 48 درصد بیشتر در معرض ابتلا به دمانس قرار داشتند. همچنین، کسانی که به طور ناخواسته در طول روز به خواب می‌رفتند، 39 درصد بیشتر در معرض این خطر بودند. در مقابل، چرت‌های گاه‌به‌گاه ارتباط معناداری با افزایش خطر دمانس نداشتند.
تأثیر مدت زمان چرت بر خطر دمانس
مدت زمان چرت نیز اهمیت داشت؛ افرادی که چرت‌های کوتاه‌تر از 30 دقیقه داشتند، 40 درصد بیشتر در معرض دمانس بودند. جالب اینجاست که چرت‌های طولانی‌تر این ارتباط را کمتر نشان دادند، به طوری که پس از در نظر گرفتن عوامل دیگر مربوط به خواب، این رابطه ضعیف‌تر شد.
این نتایج ممکن است تعجب‌آور باشد، زیرا معمولاً تصور می‌شود چرت کوتاه‌تر مفیدتر است. اما پژوهشگران معتقدند که در برخی سالمندان، چرت‌های کوتاه و مکرر می‌تواند نشانه‌ای از نیاز غیرمعمول به خواب در طول روز باشد که ممکن است ناشی از اختلالات مغزی باشد.
توضیح علمی و توصیه‌ها
مناطق مختلف مغز در تنظیم بیداری، خواب و ساعت زیستی بدن نقش دارند. هنگامی که این سیستم‌ها دچار اختلال شوند، فرد ممکن است حتی پس از خواب کافی در شب، در طول روز به سختی بیدار بماند. بنابراین، چرت‌های مکرر می‌توانند نشانه تغییرات مغزی باشند، نه علت آن.
پروفسور آدام اسپایرا، نویسنده اصلی این مطالعه، تأکید می‌کند که چرت‌های مکرر ممکن است علامتی از تغییرات مغزی باشند که به دمانس منجر می‌شوند، نه عامل ایجاد این تغییرات.
آیا باید پس از 65 سالگی چرت زدن را کنار گذاشت؟
نتایج این تحقیق به معنای حذف چرت زدن از زندگی روزمره نیست، به ویژه اگر چرت باعث احساس تجدید قوا و بهبود کیفیت روز شود. نکته مهم توجه به تغییرات غیرمعمول در عادات خواب است. فردی که همیشه بعد از ناهار چرت کوتاهی می‌زده با کسی که ناگهان چندین بار در روز بدون قصد به خواب می‌رود، شرایط متفاوتی دارد.
اگر احساس نیاز غیرمعمول به خواب دارید، به طور مرتب هنگام تماشای تلویزیون یا گفتگو به خواب می‌روید یا خستگی روزانه با مشکلات حافظه و تمرکز همراه است، مشورت با پزشک توصیه می‌شود. خواب‌آلودگی بیش از حد می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله خواب ناکافی شبانه، مصرف برخی داروها یا اختلالات خواب.
