<pبا افزایش سن، فراموشی‌های کوچک مانند گم کردن کلیدها، فراموش کردن نام‌ها یا دلیل ورود به اتاق برای بسیاری از افراد رخ می‌دهد و این موضوع نگرانی‌هایی درباره ابتلا به بیماری آلزایمر ایجاد می‌کند. با این حال، متخصصان مغز و اعصاب تأکید می‌کنند که فراموشی‌های گاه‌به‌گاه بیشتر به دلیل کاهش تدریجی سرعت پردازش اطلاعات در مغز پس از سن سی سالگی است و لزوماً نشانه بیماری نیست.
برای تشخیص تفاوت بین فراموشی‌های طبیعی مرتبط با سن و مشکلات حافظه جدی‌تر، سه معیار اصلی اهمیت دارد: تعداد دفعات فراموشی، شرایط رخ دادن آن و تأثیر آن بر زندگی روزمره. فراموش کردن یک جزئیات به طور موقت و سپس به یاد آوردن آن، کاملاً طبیعی است. اما اگر فراموشی‌ها مکرر شده، شامل فراموشی رویدادهای کامل شود و باعث اختلال در استقلال فرد گردد، احتمال وجود بیماری‌های نوروسایکولوژیک مانند آلزایمر مطرح می‌شود.
فراموشی‌های طبیعی مرتبط با سن
دکتر برایان هیت، متخصص مغز و اعصاب، توضیح می‌دهد که حافظه کوتاه‌مدت در حدود ۲۰ سالگی و حافظه کاری در حدود ۳۰ سالگی به اوج خود می‌رسد، در حالی که دایره لغات می‌تواند تا پایان دهه شصت سالگی همچنان بهبود یابد. دکتر سارا سیاؤشی، استاد علوم اعصاب دانشگاه سن دیگو، نقش توجه را برجسته می‌کند و می‌گوید استرس، کمبود خواب، اضطراب و حتی اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) می‌توانند نحوه ذخیره اطلاعات در مغز را مختل کنند. وقتی ذهن مشغول یا خسته باشد، اطلاعات به خوبی ثبت نمی‌شوند و در نتیجه بازیابی آن‌ها دشوار می‌شود.
فراموش کردن نام یک فرد و سپس به یاد آوردن آن، وارد شدن به اتاق و فراموش کردن دلیل آن، یا گم کردن موقتی کلیدها، از جمله مواردی هستند که در محدوده طبیعی به حساب می‌آیند.
نشانه‌های فراموشی‌های پاتولوژیک
متخصصان بیشتر نگران فراموشی‌های کامل هستند تا جزئیات مبهم. برای مثال، فردی ممکن است در یک مهمانی خانوادگی شرکت کند اما چند روز بعد ادعا کند که در آن حضور نداشته است. دکتر هیت اشاره می‌کند که تکرار مکرر یک سؤال یا فراموشی کامل یک گفت‌وگو که با دقت دنبال شده، نشانه‌های جدی‌تری از اختلال حافظه هستند.
علائم دیگری که باید به آن‌ها توجه کرد عبارتند از:
- گم شدن در زمان یا مکان‌های آشنا
- مشکل در انجام کارهای روزمره مانند آشپزی یا مدیریت حساب‌ها
- اشتباهات در قضاوت که می‌تواند به مسائل ایمنی مانند استفاده از گاز یا داروها آسیب برساند
- تغییرات رفتاری یا انزوا بدون دلیل مشخص
اغلب خانواده‌ها اولین کسانی هستند که این تغییرات را متوجه می‌شوند، مثلاً وقتی فرد در مسیرهای آشنا دچار سردرگمی می‌شود یا برای انجام کارهایی که قبلاً به تنهایی انجام می‌داد، نیاز به کمک دارد.
تشخیص و درمان
بسیاری از افراد به دلیل ترس از تشخیص دمانس از بیان مشکلات حافظه خود خودداری می‌کنند. دکتر سیاؤشی تأکید می‌کند که این نگرانی می‌تواند مانع تشخیص بیماری‌های قابل درمان شود. برخی بیماری‌ها مانند افسردگی شدید می‌توانند علائم مشابه دمانس ایجاد کنند زیرا حافظه و تفکر را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهند.
همچنین مشکلات خواب، اضطراب، کمبود ویتامین B12 یا فولیک اسید، اختلالات تیروئید و آپنه خواب درمان‌نشده از جمله علل قابل برگشت مشکلات حافظه هستند.
برای تشخیص دقیق، آزمایش‌های نوروسایکولوژیک، آزمایش‌های خون، تصویربرداری مغزی مانند MRI و در برخی موارد بررسی نشانگرهای زیستی آلزایمر یا پلاک‌های آمیلوئید انجام می‌شود تا مشخص شود آیا فرد دچار کاهش شناختی واقعی است یا خیر.
اگر علت فراموشی بیماری آلزایمر باشد، درمان‌های جدیدی وجود دارد که می‌توانند پیشرفت بیماری را کند کنند.
