درد، تورم و سفتی مفاصل به ویژه هنگام بیدار شدن از خواب، نشان‌دهنده اهمیت بالای مراقبت از این بخش‌های حیاتی بدن است. در این میان، تغذیه نقش مهمی در حفظ سلامت مفاصل ایفا می‌کند و یکی از مواد معدنی که توجه زیادی به آن جلب شده، سلیوم است؛ ماده‌ای که به رغم حضور کم‌رنگش، نقش مرکزی در دفاع‌های آنتی‌اکسیدانی بدن دارد.
سلیوم به تنهایی جایگزین درمان‌های پزشکی یا فعالیت بدنی نمی‌شود، اما در فرآیندهای حفظ انعطاف‌پذیری مفاصل تاثیرگذار است. با کاهش استرس اکسیداتیو و تنظیم پاسخ ایمنی، این ماده معدنی می‌تواند به کاهش التهاب مفاصل و کاهش درد ناشی از آرتروز در برخی بیماران کمک کند. نکته مهم این است که باید میزان مصرف آن به حد متعادل باشد، زیرا مصرف بیش از حد سمی است.
نقش سلیوم در مقابله با استرس اکسیداتیو و فرسودگی غضروف
ارتباط بین سلیوم و سلامت مفاصل عمدتاً به دلیل نقش این ماده در آنزیم‌هایی مانند گلوتاتیون پراکسیداز است. این آنزیم‌ها رادیکال‌های آزاد را که مولکول‌های ناپایداری هستند و در صورت افزایش، به سلول‌های غضروف آسیب می‌رسانند و فرسودگی مفاصل را تشدید می‌کنند، خنثی می‌کنند. کاهش استرس اکسیداتیو به معنای کند کردن روند تخریب غضروف است.
علاوه بر این، کلینیک دانشگاه ناوارا در اسپانیا تأکید می‌کند که سلیوم سیستم ایمنی را تقویت می‌کند و با کنترل بهتر واکنش‌های خودایمنی، می‌تواند التهاب مزمن مفاصل را کاهش دهد. البته این حمایت بیشتر به عنوان تقویت زمینه‌ای بدن است؛ کمبود سلیوم سیستم دفاعی را ضعیف می‌کند اما مصرف کافی آن به تنهایی نمی‌تواند درد حاد را مانند داروهای مسکن برطرف کند.
نتایج مطالعات درباره سلیوم و آرتروز
یک مطالعه مشاهده‌ای در سال 2026 که بر روی 151 بزرگسال با آرتروز خفیف تا متوسط زانو انجام شد، نشان داد افرادی که بالاترین سطح سلیوم خون را داشتند، پایین‌ترین میزان نشانگرهای التهابی مانند اینترلوکین-6، TNF-α، فاکتور رونویسی NF-κB p65 و آنزیم MMP-3 را نیز داشتند. این یافته‌ها نشان می‌دهد وضعیت بهینه سلیوم ممکن است محیط مفصلی با التهاب کمتر را فراهم کند.
با این حال، این مطالعات صرفاً ارتباطی هستند و اثبات نمی‌کنند که مکمل‌های سلیوم به تنهایی می‌توانند درد را کاهش داده یا پیشرفت آرتروز را متوقف کنند. دفتر مکمل‌های غذایی آمریکا بر اهمیت سلیوم در دفاع آنتی‌اکسیدانی تأکید دارد اما اثر قطعی آن بر درد مفاصل را تأیید نمی‌کند. همچنین، سازمان ایمنی غذایی اروپا اجازه نمی‌دهد ادعاهایی مانند «حفظ سلامت مفاصل» برای این ماده مطرح شود، بنابراین باید نسبت به تبلیغات بازاریابی محتاط بود.
میزان مصرف، منابع غذایی و نکات احتیاطی
سلیوم عمدتاً در محصولات حیوانی و برخی دانه‌ها یافت می‌شود و میزان آن به غنای خاک منطقه بستگی دارد. منابع اصلی شامل:
- گردو برزیلی
- میگو و ماهی
- گوشت
- تخم‌مرغ
- غلات کامل
- دانه‌های آفتابگردان
میزان توصیه شده مصرف روزانه برای بزرگسالان بین 55 تا 70 میکروگرم است که بسته به سن و جنسیت متفاوت است. در آمریکا، حداکثر مصرف ایمن 400 میکروگرم در روز تعیین شده، در حالی که سازمان ایمنی غذایی اروپا در سال 2023 حد بالاتر 255 میکروگرم را پیشنهاد کرده است. همچنین، سلامت کانادا هشدار داده مصرف بیش از 200 میکروگرم در روز به صورت مکمل ممکن است خطرناک باشد.
به همین دلیل بهتر است سلیوم را از طریق رژیم غذایی متعادل دریافت کرد و پیش از مصرف مکمل‌ها، به ویژه در صورت ابتلا به بیماری‌های مفصلی یا مصرف داروهای طولانی‌مدت، با پزشک مشورت نمود. سلیوم علاوه بر نقش در سلامت مفاصل، در عملکرد تیروئید، باروری و سلامت قلبی-عروقی نیز موثر است.
