امروزه شعار «خوشحال بودن به هر قیمتی» به نوعی به فرهنگ عمومی تبدیل شده است. کتاب‌های توسعه فردی، شبکه‌های اجتماعی و اپلیکیشن‌های مدیتیشن همگی به ما می‌گویند که اگر در جستجوی خوشبختی شکست می‌خوریم، به این دلیل است که روش درستی را انتخاب نکرده‌ایم. اما یک مطالعه گسترده در هلند بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ این باور را به چالش کشیده است و نشان می‌دهد که تلاش بیشتر برای رسیدن به خوشبختی لزوماً به معنای زندگی بهتر نیست.
در این تحقیق، کوان-جو هوانگ، پژوهشگر هلندی، ۸۳۳۱ بزرگسال را طی چند سال دنبال کرده و نتایج را در سال ۲۰۲۴ در مجله روانشناسی «Psychological Science» منتشر کرده است. شرکت‌کنندگان هر سال میزان اهمیت خوشبختی برای خود، رضایت کلی از زندگی و فراوانی احساسات مثبت و منفی را گزارش می‌دادند.
نتایج نشان داد کسانی که به طور پایدار اهمیت زیادی به خوشبختی می‌دهند، کمی احساس بهزیستی بیشتری دارند، اما افزایش ناگهانی این اولویت در یک سال به سال بعد، باعث رضایت بیشتر از زندگی نمی‌شود و ترکیبی از احساسات مثبت و منفی را به همراه دارد.
پارادوکس جستجوی خوشبختی
ویژگی مهم این مطالعه طولی بودن آن است؛ یعنی بررسی تغییرات در طول زمان به جای نگاه به یک لحظه خاص. رضایت از زندگی به عنوان قضاوت کلی فرد درباره زندگی‌اش تعریف شده و «احساسات» به معنای هیجانات روزمره مثبت یا منفی است.
وقتی محققان تغییرات سالانه را بررسی کردند، دیدند که افزایش اهمیت خوشبختی در اولویت‌ها، نه رضایت از زندگی را افزایش می‌دهد و نه احساسات منفی را کاهش می‌دهد. این یافته نشان‌دهنده «پارادوکس خوشبختی» است: تلاش بیش از حد برای خوشحال بودن ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.
هرچه خوشبختی هدف آشکارتر و مهم‌تری شود، فرد بیشتر به حالت روحی خود دقت می‌کند، کوچک‌ترین ناراحتی را به عنوان شکست تعبیر می‌کند و مدام از خود می‌پرسد چرا خوشحال‌تر نیست. این توجه بیش از حد به احساسات، اضطراب را افزایش می‌دهد و به جای آرامش، استرس ایجاد می‌کند.
فشار نامرئی جستجوی خوشبختی
روانشناسان این حالت را «نگرانی درباره خوشبختی» می‌نامند؛ تنشی دائمی درباره سطح بهزیستی که خوشبختی را از یک هدف کلی به یک معیار کنترل کیفیت شخصی تبدیل می‌کند. در این حالت، فرد مدام خود را ارزیابی و با دیگران مقایسه می‌کند که می‌تواند احساسات منفی را حتی بدون تغییر شرایط زندگی افزایش دهد.
اگر در جستجوی خوشبختی خود این نشانه‌ها را می‌بینید، ممکن است هزینه زیادی بابت آن بپردازید:
- چندین بار در روز از خود می‌پرسید «آیا به اندازه کافی خوشحالم؟»
- زندگی خود را مرتب با دیگران مقایسه می‌کنید و احساس عقب‌ماندگی یا کمبود می‌کنید.
- وقتی احساسات منفی را تجربه می‌کنید، خود را سرزنش می‌کنید و آن را نشانه شکست شخصی می‌دانید.
چگونه جستجوی خوشبختی را به سمت واقعیات مثبت هدایت کنیم؟
کوان-جو هوانگ خوشبختی را نتیجه‌ای می‌داند که وقتی به فعالیت‌های معنادار اختصاص زمان می‌دهیم، به دست می‌آید نه هدفی که باید به طور مداوم دنبال شود. تحقیقات روانشناسی نشان می‌دهد هرچه بیشتر خود را بر اساس میزان خوشبختی قضاوت کنیم، احتمال کاهش آن بیشتر است.
بنابراین باید خوشبختی را به عنوان افقی دوردست در نظر گرفت و نه چیزی که هر لحظه باید اندازه‌گیری شود. برخی عادت‌های موثر برای بهبود بهزیستی عبارتند از:
- تقویت روابط گرم و صمیمی
- اختصاص زمان به فعالیت‌های لذت‌بخش
- ورزش منظم
- حفظ کیفیت خواب
- گنجاندن لحظات کوتاه حضور ذهن در روز
به جای اینکه دائم از خود بپرسید «آیا خوشحالم؟»، سوال بهتر این است که «چه چیزی امروز روزم را کمی قابل تحمل‌تر کرده است؟» و سپس این کارهای کوچک را حتی در روزهای ناخوشایند تکرار کنید.
