تماس چشمی در موقعیت‌های مختلف مانند مترو، جلسات کاری یا ملاقات‌های روزمره می‌تواند لحظه‌ای حساس و گاهی ناخوشایند باشد. پژوهشی که توسط آلن جانستون، روانشناس متخصص در حوزه بینایی از دانشگاه کالج لندن انجام شده است، نشان می‌دهد که حدود 3 ثانیه تماس چشمی مستقیم با یک غریبه، آستانه‌ای است که پس از آن احساس ناراحتی در افراد به طور متوسط آغاز می‌شود.
این مطالعه که در ژورنال Royal Society Open Science منتشر شده، با شرکت 498 نفر از بازدیدکنندگان موزه علوم لندن در بازه سنی 11 تا 79 سال و از 56 ملیت مختلف انجام شد. در این تحقیق، شرکت‌کنندگان ویدئوهایی از بازیگرانی را مشاهده کردند که به آن‌ها با مدت زمان‌های مختلف نگاه می‌کردند و باید اعلام می‌کردند که چه زمانی نگاه برایشان بیش از حد طولانی و ناراحت‌کننده شده است.
نتایج نشان داد که میانگین مدت زمان تماس چشمی مطلوب (Preferred Gaze Duration یا PGD) حدود 3.3 ثانیه است. این مدت زمان نشان‌دهنده فاصله‌ای است که قبل از ایجاد احساس ناخوشایند در فرد وجود دارد. البته این مقدار میانگین است و بسته به ویژگی‌های فردی و شرایط متفاوت است.
تأثیر اعتماد و احساس امنیت بر مدت تماس چشمی
در چند ثانیه اول، نگاه بیشتر برای شناسایی احساسات و نیت طرف مقابل استفاده می‌شود؛ مثلاً آیا فرد مقابل کنجکاو، دوستانه یا بی‌تفاوت است؟ اما اگر تماس چشمی بیشتر از 3 ثانیه ادامه یابد، مغز شروع به تفسیر عمیق‌تر نیت‌ها می‌کند و اینجاست که احساس امنیت یا تهدید تعیین‌کننده می‌شود.
اگر چهره مقابل قابل اعتماد به نظر برسد، مدت زمان تماس چشمی راحت‌تر طولانی‌تر می‌شود. اما اگر ویژگی‌های چهره تهدیدآمیز به نظر برسد، مدت زمان مطلوب کاهش می‌یابد. بنابراین، مرز بین تماس چشمی پذیرفتنی و آزاردهنده تنها به زمان نگاه کردن بستگی ندارد بلکه به تعادل بین احساس اعتماد و تهدید نیز مرتبط است.
تفاوت‌های فردی در تحمل تماس چشمی
تحمل نگاه مستقیم به شخصیت و احساس فرد نسبت به خودش نیز وابسته است. افرادی که خود را گرم و خوش‌نیت می‌دانند، تمایل بیشتری به حفظ تماس چشمی دارند و این تجربه را به عنوان نوعی ارتباط نزدیک اجتماعی می‌بینند. در مقابل، کسانی که کمتر احساس راحتی اجتماعی دارند، تماس چشمی طولانی را بیشتر به عنوان مزاحمت و تهاجم تلقی می‌کنند.
همچنین اندازه‌گیری‌های گشادگی مردمک چشم نشان می‌دهد که واکنش‌های فیزیولوژیکی بدن با میزان تطابق مدت زمان نگاه با حد مطلوب فرد ارتباط دارد.
نکات کاربردی برای تماس چشمی روزمره
در زندگی روزمره نیازی به شمارش دقیق ثانیه‌ها نیست، اما یک قانون ساده می‌تواند راهنمای خوبی باشد: نگاه کردن به چشم طرف مقابل به مدت 2 تا 3 ثانیه، سپس یک وقفه کوتاه برای نگاه کردن به جای دیگر و دوباره بازگشت به تماس چشمی. همچنین باید به علائم غیرکلامی طرف مقابل مانند عقب‌نشینی بدن، پلک زدن‌های سریع یا تغییر حالت چهره توجه کرد و در صورت احساس ناراحتی، تماس چشمی را کاهش داد.
