در آغاز سال تحصیلی، بسیاری از والدین با مخالفت قاطع فرزندانشان نسبت به شرکت در فعالیتهای فوق برنامه مانند جودو، پیانو یا کلاسهای زبان انگلیسی مواجه میشوند. برخلاف تصور رایج که این رفتار را تنبلی یا لجبازی کودک میدانند، خوزه مانوئل سوآرز ساندومینگو، پداگوگ اسپانیایی و رئیس انجمن حرفهای پداگوگها و روانپداگوگهای گالیسیا، این موضوع را نشانهای مهم میداند که باید به آن توجه کرد.
او در مصاحبهای با روزنامه لا ووز د گالیسیا در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۵ توضیح میدهد که اگر کودکی از رفتن به فعالیتهای فوق برنامه امتناع میکند و هیچ یک از گزینههای ارائه شده مورد علاقهاش نیست، مشکل نه در خود کودک بلکه در نوع فعالیتهایی است که به او تحمیل میشود. این مخالفت بیشتر از آنکه ناشی از بدخواهی باشد، پیامی است که باید رمزگشایی شود؛ ممکن است کودک تحت فشار برنامهای سنگین باشد، فعالیت انتخابی مناسب نباشد یا شرایط و نحوه مدیریت آن نامطلوب باشد.
پیام پشت مخالفت کودک با فعالیتهای فوق برنامه
فعالیتهای فوق برنامه اهداف متعددی دارند؛ از جمله توسعه مهارتهایی که در مدرسه کمتر به آنها پرداخته میشود، حمایت از کودکانی که در تحصیل دچار مشکل هستند و همچنین فراهم کردن مراقبت برای کودکان در ساعات بعدازظهر که والدین در دسترس نیستند. این ترکیب اهداف گاهی باعث میشود که مخالفت کودک به اشتباه تفسیر شود، چرا که کودک در واقع به کل تجربه و شرایط آن نه تنها به یک فعالیت خاص «نه» میگوید.
یک «نه» گذرا پس از یک روز بد با مخالفت مکرر همراه با علائمی مانند دلدرد قبل از رفتن به کلاس، تحریکپذیری بعد از بازگشت یا اختلال در خواب تفاوت دارد. در موارد اخیر، این «نه» به عنوان نشانهای از فشار بیش از حد یا ناراحتی تلقی میشود. به جای تهدید یا نادیده گرفتن، بهتر است سوالات مشخصی پرسیده شود: آیا مشکل خود فعالیت است، جو گروه، مربی، خستگی بعد از مدرسه یا مسیر رفت و برگشت؟
فعالیتهای متناسب با کودک؛ تعادل بین نیاز و لذت
پداگوگ تأکید میکند که فعالیتها باید با شخصیت و نیازهای واقعی کودک هماهنگ باشد. هدف میتواند تقویت مهارتهای حرکتی، اعتماد به نفس یا مهارتهای اجتماعی باشد بدون اینکه لزوماً به دنبال فعالیتی با شهرت یا پرستیژ بالا باشیم. برای مثال، کودکی که در یک آکادمی کلاسیک آموزشی دچار افت میشود، ممکن است در یک کارگاه بازی محور با گروه کوچک یا برنامهای در محیط آشنا بهتر رشد کند.
مرز بین پافشاری والدین و گوش دادن به کودک در اینجا اهمیت دارد. قبل از ثبتنام یا ثبتنام مجدد، پرسیدن سوالاتی مانند اینکه چه چیزی در این فعالیت برای کودک جذاب است، چه چیزی او را نگران میکند (عملکرد، دیگران، مربی، سر و صدا، تماس فیزیکی)، چه زمانی در روز کودک برای یادگیری یا فعالیت بدنی آماده است و ترجیح او برای فضای رقابتی یا بدون فشار، میتواند کمککننده باشد.
حمایت تحصیلی و فشار بیش از حد؛ ریشههای مخالفت
در سپتامبر ۲۰۲۵، سوآرز ساندومینگو یادآوری کرد که حمایت تحصیلی باید در داخل مدرسه ارائه شود، نه خارج از آن. او معتقد است که مشکل زمانی تشدید شده که مدارس فقط صبحها کلاس برگزار میکنند و فعالیتهای فوق برنامه برای پر کردن تمام بعدازظهرها بدون توجه به تجربه کودکان استفاده شده است. ترکیب کلاس صبح، آکادمی حمایت تحصیلی و ورزش در پایان روز برای برخی کودکان به معنای روزی دو یا سه برابر فشار است.
برخی مدارس برای کاهش این فشار، امکانات خود را در بعدازظهر باز میکنند تا حمایت تحصیلی را با همکاری انجمنهای والدین برگزار کنند. این مدل باعث کاهش رفت و آمد، کم شدن فشار و جلوگیری از وابستگی به ثبتنامهای خصوصی میشود.
در خانوادهها، تنظیم برنامه میتواند شامل توقف موقت، تغییر نوع فعالیت یا پذیرش این واقعیت باشد که گاهی بهترین گزینه، نداشتن هیچ فعالیت ساختاریافتهای بعد از مدرسه است. در این شرایط، مخالفت کودک به جای یک نقص، به عنوان نشانهای ارزشمند برای بازتعادل زندگی روزمره او تلقی میشود.
