کافئین پرمصرف‌ترین ماده روان‌گردان در جهان است، اما همزمان یکی از بحث‌برانگیزترین‌ها نیز به شمار می‌رود. این ماده ممکن است اعتیادآور باشد و در کودکان و نوجوانانی که مغزشان هنوز در حال رشد است، خواب را مختل کند. همچنین در برخی بیماری‌ها مانند فشار خون بالا، مشکلات روانی، بی‌اختیاری ادرار و مدفوع، زخم معده، التهاب مری و رفلاکس معده، عوارض کافئین می‌تواند شدیدتر باشد.
با این حال، مصرف متعادل قهوه فواید قابل توجهی دارد. کافئین می‌تواند به تسکین علائم بیماری نادر دیسکینزی کمک کند، خطر مرگ زودرس را کاهش دهد و برای سلامت قلب و حافظه مفید باشد. تحقیقات نشان داده‌اند که کافئین ممکن است روند کاهش توانایی‌های شناختی مرتبط با پیری و خطر ابتلا به آلزایمر را کند کند.
بهترین نوع قهوه برای مصرف
دکتر لور هیورنات، متخصص تغذیه و ناتروپات، توصیه می‌کند بهترین گزینه برای بهره‌مندی از خواص قهوه، نوشیدن قهوه سیاه غلیظ مانند اسپرسو یا ریسترتو بدون شکر و شیر است. این نوع قهوه سرشار از پلی‌فنول‌هاست و حجم کم آن باعث می‌شود جذب کافئین در دستگاه گوارش محدود شود، که برای افرادی با معده یا روده حساس مناسب‌تر است.
زمان مناسب نوشیدن قهوه
بهتر است قهوه را صبح‌ها مصرف کنید تا ریتم شبانه‌روزی بدن مختل نشود. مطالعه‌ای گسترده در آمریکا که در ژانویه ۲۰۲۵ در مجله اروپایی قلب منتشر شد، نشان داد افرادی که قهوه را صبح می‌نوشند، کمتر در معرض خطر مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی قرار دارند و احتمال مرگ زودرس کلی در آنها کاهش یافته است.
با این حال، بهتر است قهوه اولین نوشیدنی روزانه شما نباشد و ابتدا یک لیوان آب بنوشید. دکتر کاترین وینبرگ، متخصص قلب، توضیح می‌دهد که قهوه یک دیورتیک خفیف است و باعث افزایش دفع مایعات می‌شود، در حالی که بسیاری افراد صبح‌ها به دلیل تعریق شبانه دچار کم‌آبی هستند. نوشیدن آب قبل از قهوه به بهبود جریان خون و عملکرد سیستم گردش خون کمک می‌کند.
همچنین توصیه می‌شود قهوه را با معده خالی مصرف نکنید تا از تحریک دستگاه گوارش، افزایش اسید معده و بالا رفتن سطح کورتیزول که به طور طبیعی صبح‌ها بالاست، جلوگیری شود. بهترین زمان نوشیدن قهوه حدود ساعت ۱۰:۳۰ تا ۱۱ صبح است، یعنی حداقل دو ساعت پس از وعده غذایی تا جذب مواد مغذی مانند آهن و ویتامین C کاهش نیابد، زیرا کافئین می‌تواند جذب آهن غیرهمی تا ۴۰ درصد کاهش دهد.
میزان مصرف و نوع ظرف
دکتر هیورنات به بیماران خود توصیه می‌کند روزانه بیش از یک فنجان قهوه سیاه ننوشند، اگرچه بیشتر مطالعات تا سه فنجان قهوه سیاه در روز را بی‌خطر می‌دانند. همچنین بهتر است از فنجان‌های سرامیکی یا شیشه‌ای به جای لیوان‌های پلاستیکی استفاده کنید تا هم به محیط زیست آسیب کمتری وارد شود و هم از تماس با مواد مختل‌کننده هورمونی جلوگیری شود.
کدام قهوه‌ها را باید اجتناب کرد؟
قهوه‌های فوری و بدون کافئین برای سلامتی توصیه نمی‌شوند. قهوه فوری به دلیل فرآوری زیاد، میزان بیشتری آکریلامید دارد و پلی‌فنول‌های محافظ آن کاهش یافته‌اند. همچنین در فرآیند دکافئینه کردن اغلب از مواد شیمیایی استفاده می‌شود که ممکن است باقی‌مانده‌هایی داشته باشند.
قهوه‌های شیردار مانند لاته، کاپوچینو و ماکیاتو بسته به نوع شیر، وضعیت متابولیک و میزان مصرف فرد متفاوت‌اند. این نوشیدنی‌ها برای افرادی که مقاومت به انسولین، اختلالات هورمونی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، غلبه استروژن (مانند اندومتریوز یا سرطان‌های هورمونی) یا آکنه هورمونی دارند، به شدت توصیه نمی‌شوند. همچنین قهوه‌های شیرین‌شده با شکر، شربت یا طعم‌دهنده‌های فصلی مانند پمپکین اسپایس لاتۀ استارباکس که حاوی کالری و قند بسیار بالاست، باید پرهیز شوند.
شیر و شیرین‌کننده‌ها در قهوه
به طور کلی، افزودن شیر به قهوه توصیه نمی‌شود زیرا هر دو مولکول‌های سنگینی هستند که کبد را در متابولیسم به زحمت می‌اندازند و انرژی بدن را کاهش می‌دهند. اما اگر قهوه با شیر برای شما لذت‌بخش است و مشکل عدم تحمل لاکتوز یا اختلالات هورمونی ندارید، بهتر است از شیر کامل ارگانیک و غیر UHT استفاده کنید.
شیرهای گیاهی نیز همیشه سالم‌تر نیستند؛ بهتر است شیرهای گیاهی بدون شکر مانند بادام، فندق یا نارگیل را به جای شیرهای غلاتی مانند شیر جو دوسر که قند بیشتری دارند، انتخاب کنید. همچنین بهتر است قهوه را بدون شکر مصرف کنید، حتی استفاده از شیرین‌کننده‌های طبیعی مانند استویا یا عسل نیز می‌تواند باعث افزایش قند خون و کورتیزول شود و در نهایت میل به شیرینی را در طول صبح افزایش دهد.
