اگر از شما بپرسند کدام وسیله در آشپزخانه بیشترین آلودگی میکروبی را دارد، احتمالاً به سطل زباله یا سینک ظرفشویی فکر می‌کنید. حتی ممکن است تخته برش را به یاد بیاورید که برای خرد کردن سبزیجات و مرغ خام استفاده می‌شود. اما طبق نظر دکتر جیل رابرتز، میکروبیولوژیست و متخصص اپیدمیولوژی، بیشترین میزان میکروب‌ها روی اسفنج آشپزخانه جمع می‌شود.
اسفنج به دلیل داشتن منافذ زیاد و مرطوب بودن مداوم، محل مناسبی برای رشد باکتری‌ها است، به‌ویژه وقتی که هم برای شستن ظروف و هم تمیز کردن سینک و سطح کار استفاده شود. هنگام آماده‌سازی مرغ خام، غذاهای دریایی یا شکستن تخم‌مرغ، مایعات و ذرات غذایی روی سطوح و سپس روی اسفنج باقی می‌ماند. این شرایط باعث می‌شود اسفنج به یک منبع قوی انتقال آلودگی تبدیل شود، حتی گاهی آلوده‌تر از کاسه توالت، در حالی که ظاهراً تمیز به نظر می‌رسد.
مطالعات میکروبیولوژی نشان داده‌اند که اسفنج‌های استفاده‌شده می‌توانند به طور محلی تا 54 میلیارد سلول باکتریایی در هر سانتی‌متر مکعب داشته باشند. اسفنج‌ها معمولاً چندین بار در روز استفاده می‌شوند و همین باعث می‌شود همیشه مرطوب بمانند و محیط مناسبی برای زنده ماندن میکروب‌ها فراهم کنند. هر بار تماس اسفنج با ظرف یا سطح کار، می‌تواند میکروب‌ها را منتقل کند.
چه میکروب‌هایی در اسفنج وجود دارند و چه زمانی خطرناک می‌شوند؟
وجود میکروب در اسفنج به خودی خود خطرناک نیست، مگر اینکه این میکروب‌ها عامل بیماری‌زا باشند. از جمله باکتری‌ها و ویروس‌های خطرناک می‌توان به سالمونلا، اشریشیا کلی، لیستریا، استافیلوکوک و نورویروس اشاره کرد که عامل اصلی گاستروانتریت (التهاب معده و روده) هستند.
سالمونلا معمولاً از مرغ یا تخم‌مرغ خام می‌آید، لیستریا از شیر خام، پنیرهای نرم و گوشت‌های فرآوری‌شده، و اشریشیا کلی از گوشت قرمز یا سبزیجات آلوده. همچنین میکروب‌های مدفوعی مانند شیگلا ممکن است از طریق دست‌های نشسته پس از استفاده از توالت یا تعویض پوشک وارد آشپزخانه شوند. برخی باکتری‌های محیطی مثل سودوموناس از گرد و خاک یا آلودگی‌های روی سطوح می‌آیند که معمولاً برای افراد سالم خطری ندارند، اما برای افراد بسیار آسیب‌پذیر مانند سالمندان، زنان باردار، کودکان و افراد با سیستم ایمنی ضعیف می‌توانند مشکل‌ساز باشند.
راهکارهای کاهش آلودگی اسفنج آشپزخانه
برای جلوگیری از تبدیل اسفنج به محلی برای رشد میکروب‌ها، دکتر رابرتز توصیه می‌کند:
- برای هر کار مشخص یک اسفنج جداگانه استفاده کنید؛ مثلاً اسفنج مخصوص شستن ظروف و اسفنج جدا برای تمیز کردن سطوح.
- از اسفنج‌های رنگی مختلف برای تمایز کاربردها بهره ببرید.
- اسفنج را پس از تماس با مرغ، گوشت یا تخم‌مرغ خام با آب داغ خوب بشویید.
- اسفنج را پس از استفاده به خوبی فشار دهید تا آب اضافی خارج شود و در جایی خشک و دور از سینک قرار دهید.
- به طور منظم اسفنج را در مایکروویو به مدت یک تا دو دقیقه با توان کامل قرار دهید تا بیش از ۹۹ درصد میکروب‌ها کشته شوند (اسفنج باید مرطوب و بدون قسمت فلزی باشد).
- می‌توانید اسفنج را در ماشین ظرفشویی هم ضدعفونی کنید.
- اسفنج را هر دو تا سه هفته یکبار یا زودتر اگر بوی بد گرفت یا خراب شد، تعویض کنید.
- استفاده از برس به جای اسفنج را در نظر بگیرید، زیرا برس سریع‌تر خشک می‌شود و کمتر محل رشد باکتری‌هاست.
<pبا رعایت این نکات ساده می‌توان تا حد زیادی از انتقال بیماری‌های ناشی از میکروب‌های موجود در اسفنج آشپزخانه جلوگیری کرد و سلامت خانواده را تضمین نمود.
