<pبا نزدیک شدن به فصل زمستان، سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا باید برای جلوگیری از کمبود ویتامین D مکمل مصرف کرد یا این مکمل‌ها بیشتر جنبه تبلیغاتی دارند؟ ویتامین D که از کلسترول و تحت تأثیر اشعه‌های UVB پوست تولید می‌شود، نقش مهمی در سلامت استخوان‌ها، عضلات و سیستم ایمنی دارد، اما نیاز همه افراد یکسان نیست.
اکثر بزرگسالان سالم نیاز خود را از طریق نور خورشید و مقداری از طریق رژیم غذایی تأمین می‌کنند، اما برخی افراد با وجود تلاش‌ها دچار کمبود جدی می‌شوند. بین ترس از کمبود و نگرانی از مصرف بیش از حد، بسیاری بدون آگاهی کافی عمل می‌کنند. در اینجا اندازه‌گیری سطح ویتامین D و تحلیل عوامل خطر اهمیت زیادی دارد.
ویتامین D چیست و چگونه کمبود آن را تشخیص دهیم؟
ویتامین D شامل چند مولکول محلول در چربی است: ویتامین D3 (کوله‌کلسیفرول) که توسط پوست تولید و در مواد غذایی حیوانی یافت می‌شود، و ویتامین D2 (ارگوکلسیفرول) که عمدتاً از قارچ‌ها به دست می‌آید. پس از تبدیل در کبد و کلیه، شکل فعال آن یعنی کلسیتریول ساخته می‌شود که جذب کلسیم و فسفر را افزایش داده، به استحکام استخوان‌ها و دندان‌ها کمک می‌کند و در عملکرد عضلات و سیستم ایمنی نقش دارد.
در آزمایش خون، شاخص مرجع 25(OH)D یا 25-هیدروکسی ویتامین D است. سطح کمتر از 50 نانومول بر لیتر معمولاً به عنوان ناکافی و کمتر از 30 نانومول بر لیتر به عنوان کمبود تعریف می‌شود. این آستانه‌ها کمی متفاوت هستند اما همه متخصصان توافق دارند که سطح بسیار پایین خطر ابتلا به راشیتیسم در کودکان، استئومالاسی در بزرگسالان و پوکی استخوان همراه با شکستگی در سالمندان را افزایش می‌دهد.
مرجع ایمنی غذایی اروپا (EFSA) مصرف روزانه 15 میکروگرم (حدود 600 واحد بین‌المللی) را برای افراد بالای یک سال کافی می‌داند، در حالی که انجمن‌های تغذیه اتریش و آلمان معمولاً 800 تا 1000 واحد در روز را برای بزرگسالان توصیه می‌کنند.
چه کسانی به مکمل ویتامین D نیاز دارند؟
حدود 20 درصد نیاز بدن از طریق غذا تأمین می‌شود و بقیه وابسته به نور خورشید است. بنابراین افرادی که کمتر در معرض آفتاب هستند، لباس‌های پوشیده می‌پوشند، در مراکز نگهداری زندگی می‌کنند، پوست تیره دارند، اضافه وزن دارند (چون ویتامین D در بافت چربی ذخیره می‌شود) یا بیماری‌های گوارشی، کبدی یا کلیوی دارند، بیشتر در معرض کمبود هستند.
برخی داروها مانند ضدصرع‌ها یا شیمی‌درمانی نیز سطح ویتامین D را کاهش می‌دهند. کمبود منیزیم نیز می‌تواند فعال شدن ویتامین D را مختل کند. در این شرایط، پزشکان معمولاً مکمل را تجویز می‌کنند.
پنج موقعیت رایج برای تجویز مکمل عبارتند از: زمستان با کمبود شدید نور خورشید در فرد در معرض خطر، پوکی استخوان یا پیشگیری از شکستگی در سالمندان، جراحی باریاتریک یا مشکلات جذب مواد مغذی، مصرف طولانی‌مدت داروهای مختل‌کننده متابولیسم ویتامین D، و علائم مشکوک به راشیتیسم یا استئومالاسی مانند درد استخوان، ضعف عضلانی یا سقوط‌های مکرر.
در فرانسه، بیمه سلامت تنها در موارد خاصی مانند شک به راشیتیسم، جراحی باریاتریک یا سقوط‌های مکرر هزینه آزمایش ویتامین D را پرداخت می‌کند که نشان‌دهنده نظر سازمان بهداشت است؛ در افراد بالغ بدون علائم خاص، آزمایش روتین سود مشخصی ندارد.
چگونه کمبود ویتامین D را بدون مصرف بیش از حد مکمل پیشگیری کنیم؟
قرار گرفتن متوسط در معرض آفتاب، مثلاً 15 تا 20 دقیقه در روز با باز بودن دست‌ها و پاها در فصل بهار و تابستان، معمولاً برای حفظ سطح مناسب ویتامین D کافی است. استفاده از کرم ضدآفتاب به طور معمول مانع کامل تولید ویتامین D نمی‌شود.
منابع غذایی اصلی شامل ماهی‌های چرب، جگر، تخم‌مرغ و قارچ‌هایی است که در معرض نور رشد کرده‌اند. این منابع غذایی مفید هستند اما نمی‌توانند جایگزین نور خورشید شوند.
مصرف مکمل ویتامین D باید تحت نظر باشد زیرا این ویتامین محلول در چربی است و بهتر است همراه با وعده غذایی حاوی چربی مصرف شود. دوزهای بالا و طولانی‌مدت فقط در شرایط پزشکی خاص توصیه می‌شود، زیرا مصرف بیش از حد می‌تواند باعث افزایش کلسیم خون شود که علائمی مانند تهوع، استفراغ، سردرد، اختلالات ضربان قلب و آسیب کلیوی به دنبال دارد.
مصرف همزمان چند مکمل یا وجود بیماری کلیوی ریسک مسمومیت را افزایش می‌دهد. بنابراین سازمان‌های بهداشتی مانند ANSES توصیه می‌کنند قبل از شروع هر دوره طولانی‌مدت مکمل، به ویژه در صورت وجود بیماری یا مصرف دارو، با پزشک مشورت شود.
