رژیم غذایی Planetary Health Diet که بر مصرف بیشتر میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل و کاهش مصرف گوشت و لبنیات تأکید دارد، می‌تواند تأثیر چشمگیری بر سلامت انسان‌ها و حفظ محیط‌زیست داشته باشد. گزارش جدید کمیسیون EAT-Lancet که در اکتبر ۲۰۲۵ در مجله پزشکی The Lancet منتشر شده، نشان می‌دهد این رژیم غذایی می‌تواند سالانه تا ۱۵ میلیون مرگ زودرس را پیشگیری کند و فشار بر تغییرات اقلیمی را به طور قابل توجهی کاهش دهد.
این گزارش که توسط تیمی از متخصصان بین‌المللی تغذیه، اقلیم و بهداشت عمومی تهیه شده، فراتر از توصیه‌های غذایی صرف است و تأثیرات این رژیم را بر انتشار گازهای گلخانه‌ای و محدودیت‌های زیست‌محیطی نیز بررسی می‌کند. نکته قابل توجه این است که تنها ۱ درصد جمعیت جهان در حال حاضر در شرایطی زندگی می‌کنند که رژیم غذایی‌شان هم سلامت فردی و هم سلامت کره زمین را تضمین می‌کند، در حالی که ۳۰ درصد ثروتمندترین افراد جهان بیش از ۷۰ درصد آسیب‌های زیست‌محیطی مرتبط با تغذیه را ایجاد می‌کنند.
ویژگی‌های رژیم Planetary Health Diet
این رژیم عمدتاً گیاهی است و شامل مصرف فراوان میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات و مغزها می‌شود، در حالی که مصرف محصولات حیوانی مانند گوشت، ماهی، تخم‌مرغ و لبنیات به صورت متعادل و محدود توصیه شده است. هدف این رژیم رسیدن به مدل انعطاف‌پذیر فلیکسی‌ترینیسم است، نه حذف کامل گوشت. به گفته والتر ویلِت، همکار کمیسیون و استاد دانشگاه هاروارد، اگر هدف صرفاً کاهش حداقلی تأثیرات زیست‌محیطی بود، رژیم غذایی بیشتر بر کربوهیدرات‌های ارزان مانند نشاسته، سیب‌زمینی و غلات متکی می‌شد.
بر اساس این رژیم، مصرف روزانه حداقل پنج وعده میوه و سبزیجات، ۲ تا ۳ وعده حبوبات، یک مشت کوچک مغزها یا دانه‌ها، و غلات کامل به عنوان پایه توصیه می‌شود. همچنین مصرف متوسط حدود ۱۵ گرم گوشت قرمز در روز (معادل یک وعده در هفته)، دو وعده ماهی و مرغ در هفته و دو عدد تخم‌مرغ در هفته پیشنهاد شده است.
مزایای سلامت و محیط‌زیستی
کمیسیون EAT-Lancet با مدل‌سازی چندین سناریو، تخمین زده است که گسترش این رژیم در سراسر جهان همراه با افزایش بهره‌وری کشاورزی و کاهش ضایعات غذایی می‌تواند سالانه حدود ۱۵ میلیون مرگ مرتبط با تغذیه را که معادل ۲۷ درصد مرگ‌های زودرس جهانی است، جلوگیری کند. این شامل کاهش سوءتغذیه در برخی کشورها و کاهش موارد دیابت نوع ۲، بیماری‌های قلبی و سکته‌های مغزی در دیگر مناطق است.
از سوی دیگر، سیستم‌های غذایی مسئول نزدیک به ۳۰ درصد از انتشار گازهای گلخانه‌ای جهانی هستند. یوهان روکستروم، مدیر مؤسسه تحقیقات اقلیمی پوتسدام، هشدار می‌دهد که بدون تغییرات اساسی، این بخش می‌تواند به تنهایی باعث افزایش دمای زمین بیش از حد مجاز ۱.۵ درجه سانتی‌گراد شود، حتی اگر سوخت‌های فسیلی کنار گذاشته شوند. تغییر به رژیم Planetary Health Diet به همراه تولید کارآمدتر و کاهش ضایعات غذایی می‌تواند این انتشارها را تا نصف کاهش دهد.
عدالت غذایی و دسترسی همگانی
کمیسیون به نابرابری آشکار در دسترسی به تغذیه سالم اشاره می‌کند؛ ۳۰ درصد ثروتمندترین جمعیت جهان بیش از ۷۰ درصد اثرات زیست‌محیطی مرتبط با تغذیه را ایجاد می‌کنند، در حالی که بسیاری از مردم هنوز به غذای متنوع و سالم دسترسی ندارند. این موضوع بحث عدالت غذایی را به میان می‌آورد و ضرورت ایجاد شرایطی را مطرح می‌کند که همه مردم بتوانند در «فضای امن و عادلانه» زندگی کنند، جایی که سلامت فردی و حفظ کره زمین همزمان رعایت شود.
برای تحقق این هدف، پژوهشگران راهکارهای سیاسی متعددی را پیشنهاد می‌کنند، به ویژه در کشورهای ثروتمند؛ از جمله اصلاح نظام مالیاتی به گونه‌ای که غذاهای سالم نسبت به محصولات فرآوری‌شده ارزان‌تر شوند، محدود کردن تبلیغات غذایی به کودکان، برچسب‌گذاری واضح روی مواد غذایی مضر و تغییر جهت یارانه‌های کشاورزی. همچنین افزایش قدرت خرید مردم برای تهیه غذای سالم و مبارزه با ضایعات غذایی در سراسر زنجیره تأمین از دیگر اقدامات ضروری است.
