بازگشت به خانه پس از یک روز پرتنش و دیدن گربه‌ای که آرام روی مبل کنار شما می‌خزد، می‌تواند به کاهش استرس و آرامش ذهنی کمک کند. بسیاری از صاحبان گربه این حیوان را به عنوان یک «ضد استرس» طبیعی می‌شناسند، اما تحقیقات علمی تصویر پیچیده‌تری از این رابطه ارائه می‌دهند.
مطالعات نشان می‌دهند که زندگی با گربه معمولاً با کاهش احساس استرس، ایجاد حس همراهی و تثبیت روتین‌های روزانه همراه است، اما این اثرات برای همه یکسان نیست و به صورت خودکار رخ نمی‌دهد.
تأثیر گربه بر استرس، تنهایی و سلامت روانی
هنگامی که فردی گربه‌اش را نوازش می‌کند یا شانه می‌زند، هورمون اکسی‌توسین که مسئول ایجاد پیوند عاطفی است افزایش یافته و هورمون کورتیزول که با استرس مرتبط است کاهش می‌یابد. مطالعه‌ای در ژاپن در سال ۲۰۲۱ روی ۳۲ بزرگسال نشان داد که این تغییرات هورمونی و تأثیرات عاطفی بسته به نوع تعامل با گربه متفاوت است؛ تعامل‌های دلپذیر تأثیر مثبت بیشتری دارند.
از نظر عاطفی، حضور گربه به عنوان یک نقطه تکیه‌گاه عمل می‌کند. دستورالعمل‌های درمانی ایتالیایی که توسط وزارت بهداشت و مؤسسه عالی سلامت این کشور تدوین شده، گربه را در پروتکل‌هایی برای کاهش اضطراب و انزوای اجتماعی به کار می‌گیرند. مطالعاتی که توسط این مؤسسه ارجاع شده‌اند، نشان می‌دهند که زندگی با حیوان خانگی می‌تواند تنهایی و برخی علائم افسردگی را به ویژه در سالمندان یا افراد تنها کاهش دهد.
در یک نظرسنجی از سوی انجمن محافظت از گربه‌ها در بریتانیا، بیش از ۹۳ درصد صاحبان گربه اعلام کردند که گربه‌شان نقش اساسی در بهبود حال روحی آن‌ها دارد. این احساس ناشی از فعالیت‌های روزمره مانند غذا دادن، بازی و مراقبت است که ساختار و حس مفید بودن را به زندگی می‌بخشند.
تأثیر گربه بر خواب، صدای خرخر و خلق و خو
خواب نقش مهمی در سلامت روان دارد. مرکز پزشکی خواب مایو در آریزونا در سال ۲۰۱۵ حدود ۱۵۰ بیمار را مورد بررسی قرار داد و دریافت که ۴۱ درصد صاحبان حیوانات خانگی، اغلب گربه، معتقدند که حضور حیوان در اتاق خواب کیفیت خواب آن‌ها را بهتر یا حداقل مختل نمی‌کند، در حالی که حدود ۲۰ درصد آن را مزاحم می‌دانند. گزارش‌های ایتالیایی نیز همین نسبت را تأیید می‌کنند.
صدای خرخر گربه که به عنوان یک صدای پس‌زمینه مکرر و قابل پیش‌بینی است، می‌تواند به برخی افراد کمک کند تا ذهن خود را آرام کنند. اما برای برخی دیگر، بیدار شدن‌های شبانه و حرکت گربه روی رختخواب باعث خستگی و بدخلقی می‌شود. بررسی‌های علمی کانادا تأکید دارند که هیچ مطالعه قوی‌ای وجود ندارد که نشان دهد صدای خرخر به تنهایی اثر درمانی خاصی روی سلامت روان دارد. در واقع، فواید بیشتر ناشی از ترکیب تماس بدنی، احساس ارتباط و لحظات استراحت انتخابی است.
زمانی که گربه کافی نیست و راهکارهای حفظ اثر مثبت
مطالعه‌ای در دانشگاه کبک در مونترال در سال ۲۰۲۲ که شامل حدود ۲۵۰۰ نفر در دوران پاندمی بود، نشان داد که در برخی شاخص‌ها، صاحبان حیوانات خانگی به طور متوسط سلامت روانی کمتری نسبت به غیرصاحبان گزارش کردند. محققان این موضوع را به بار ذهنی اضافی مانند هزینه‌ها، نگرانی برای حیوان و مشکلات عملی نسبت دادند که گاهی باعث می‌شود اثر مثبت حیوان خانگی کمتر دیده شود.
خلق و خوی گربه (مانند ترسو بودن، پرخاشگری یا فعالیت زیاد در شب) و شرایط زندگی می‌تواند منبع تنش شود. برای حفظ رابطه مثبت توصیه می‌شود که:
- آغاز تماس را به گربه بسپارید و با بازی، نوازش و شانه زدن لحظات خوشایندی ایجاد کنید.
- محیط گربه را با پناهگاه‌ها، جایگاه‌های بالا و وسایل خراشیدن مناسب تجهیز کنید تا رفتارهای استرس‌زا کاهش یابد.
- در صورت بروز مشکلاتی مانند پرخاشگری، بی‌نظمی در دستشویی یا میو کشیدن‌های شبانه، با دامپزشک یا متخصص رفتار حیوانات مشورت کنید.
قبل از پذیرش گربه، باید به زمان، بودجه و سلامت روان خود فکر کنید و انتظار نداشته باشید که گربه بتواند افسردگی را درمان کند. در صورت حساسیت شدید به موهای گربه، ضعف سیستم ایمنی یا بارداری با خطر توکسوپلاسموز، مشورت با پزشک و دامپزشک ضروری است.
رعایت نکات ساده بهداشتی مانند تمیز نگه داشتن خاک گربه، شستن دست‌ها پس از تماس و انجام معاینات منظم دامپزشکی، امکان بهره‌مندی از حضور آرام‌بخش گربه را فراهم می‌کند. این حیوان با حضور آرام، روتین‌های مطمئن و صدای خرخرش می‌تواند همراه خوبی در پایان روزهای پرتنش باشد.
