مسواک زدن دندانها صبح و شب تنها به حفظ زیبایی لبخند کمک نمیکند بلکه میتواند نقش مهمی در پیشگیری از بیماریهای جدیتر ایفا کند. تحقیقات تازهای که توسط دانشکده پزشکی NYU Grossman و مرکز سرطان Perlmutter انجام شده، نشان میدهد که بهداشت دهان ضعیف و به دنبال آن اختلال در تعادل میکروبی دهان ممکن است با افزایش خطر ابتلا به سرطان پانکراس مرتبط باشد؛ یکی از سرطانهایی که تشخیص زودهنگام آن بسیار دشوار است.
این مطالعه که نتایج آن در سپتامبر 2025 در مجله JAMA Oncology منتشر شده، دهان را به عنوان یک شاخص احتمالی برای ریسک سرطان پانکراس معرفی میکند. محققان تأکید میکنند که عدم مسواک زدن بهطور مستقیم باعث ایجاد تومور نمیشود، اما وجود نوع خاصی از باکتریها و قارچها در بزاق میتواند خطر ابتلا به این سرطان را تقریباً سه برابر افزایش دهد. به عبارت دیگر، نحوه مراقبت از دندانها ممکن است در طولانیمدت احتمال بروز این بیماری را تحت تأثیر قرار دهد.
جزئیات مطالعه و یافتههای کلیدی
در این تحقیق، بیش از 122 هزار بزرگسال از دو گروه بزرگ مطالعه (Cancer Prevention Study II و PLCO) به مدت متوسط 8.8 سال تحت نظر قرار گرفتند. در ابتدا نمونه بزاق هر فرد جمعآوری و DNA باکتریها و قارچهای دهان آنها آنالیز شد. طی این مدت، 445 نفر به سرطان پانکراس مبتلا شدند و پروفایل میکروبی آنها با افرادی که سرطان نداشتند و از نظر سن و جنسیت مشابه بودند، مقایسه شد.
محققان 27 گونه میکروبی مرتبط با افزایش خطر را شناسایی کردند و یک «امتیاز ریسک میکروبی» ساختند که هر افزایش یک انحراف معیار در این امتیاز، خطر ابتلا به سرطان پانکراس را حدود 3.44 برابر افزایش میدهد. از جمله این میکروبها میتوان به باکتریهای شناخته شده در بیماریهای لثه مانند Porphyromonas gingivalis، Eubacterium nodatum و Peptostreptococcus micra و همچنین قارچهایی از جنس Candida اشاره کرد.
پروفسور ریچارد هیوز تأکید میکند که مسواک زدن و استفاده از نخ دندان نه تنها از بیماریهای لثه جلوگیری میکند بلکه میتواند در محافظت در برابر سرطان نیز نقش داشته باشد. همکار او، جییونگ آن، معتقد است که با شناسایی پروفایل باکتریها و قارچهای دهان، پزشکان میتوانند افراد در معرض خطر بالا را برای انجام غربالگری زودهنگام شناسایی کنند.
رابطه بهداشت دهان، بیماری لثه و میکروبهای خطرناک
اختلال در تعادل میکروبی دهان معمولاً ناشی از عادات روزمره است؛ از جمله عدم حذف پلاک دندانی، مسواک زدن نامنظم و عدم استفاده از نخ دندان که باعث التهاب لثه و در نهایت بیماریهای لثه مانند پریودنتیت میشود. باکتریهایی مانند P. gingivalis و قارچهای Candida در شرایطی که محیط دهان اسیدیتر شده یا سیستم ایمنی محلی ضعیف میشود، رشد میکنند.
محققان فرض میکنند که این میکروبها ممکن است از طریق بزاق و جریان خون به پانکراس منتقل شده و التهاب مزمنی ایجاد کنند که زمینهساز رشد سلولهای سرطانی است.
سازمان Cancer Research UK یادآور میشود که سیگار کشیدن مسئول حدود 22 درصد از موارد سرطان پانکراس و چاقی حدود 12 درصد از این موارد است؛ این دو عامل همچنین سلامت لثه را تحت تأثیر قرار داده و تعادل میکروبی دهان را مختل میکنند.
راهکارهای پیشگیری و مراقبتهای دهانی
برای کاهش اختلال در میکروبیوم دهان، رعایت چند نکته ساده توصیه میشود:
- مسواک زدن دندانها دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید (بین 1000 تا 1500 پیپیام) طبق توصیه سازمان جهانی بهداشت
- استفاده روزانه از نخ دندان یا برسهای بیندندانی برای حذف پلاک در نقاطی که مسواک دسترسی ندارد
- مراجعه منظم به دندانپزشک، به ویژه در صورت مشاهده علائمی مانند خونریزی لثه، عقبنشینی لثه یا بوی بد دهان مداوم
محدودیتها و چشماندازهای آینده
این مطالعه هنوز به مرحلهای نرسیده که بتوان از بزاق به عنوان تست غربالگری عمومی استفاده کرد. امتیاز ریسک میکروبی بیشتر یک ابزار تحقیقاتی است که ارتباط آماری قوی را نشان میدهد اما به تنهایی اثبات نمیکند که تغییر در میکروبیوم خطر سرطان را کاهش میدهد.
گام بعدی، تکرار این نتایج در جمعیتهای مختلف، درک دقیقتر تعامل میکروبها با پانکراس و بررسی امکان هدفگیری گروههای پرخطر برای غربالگریهای دقیقتر خواهد بود.
در فرانسه، طبق آمار موسسه ملی سرطان، در سال 2023 حدود 15,991 مورد جدید سرطان پانکراس ثبت شده است که نرخ بقاء پنج ساله آن حدود 11 درصد است. علائمی مانند زردی پوست و چشم، کاهش وزن ناخواسته، کاهش اشتها، نفخ یا یبوست مداوم بیش از چهار هفته باید به سرعت توسط پزشک بررسی شود، فارغ از وضعیت بهداشت دهان.
