در پکن، مدل بازنشستگی در چین بهطور قابل توجهی با نمونههای اروپایی متفاوت است. آدریان دیاز، مشاور و کارآفرین اسپانیایی که از سال ۲۰۰۶ در پایتخت چین زندگی میکند، میگوید: «برنامه بازنشستگی یک چینی، فرزندش است؛ زیرا روزی او کسی خواهد بود که از والدینش مراقبت میکند.» در کشوری با بیش از ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت، این معادله خانوادگی زندگی میلیونها خانواده را شکل میدهد.
در پادکست «Con P de Podcast»، آدریان دیاز جامعهای را توصیف میکند که در آن «دولت رفاه اجتماعی مشابه مدل اروپایی وجود ندارد». هرچند حقوق بازنشستگی دولتی در چین برقرار است، اما به اندازه کشورهای غربی امنیت مالی ایجاد نمیکند. بنابراین، برنامهریزی برای دوران سالمندی عمدتاً در داخل خانواده و میان والدین و فرزندان بالغ انجام میشود.
نقش فرزندان در تامین بازنشستگی والدین
آدریان دیاز که از سال ۲۰۰۶ به چین آمده و در این مدت شرکتهایی تأسیس کرده و به شرکتهای خارجی مشاوره داده است، میگوید در بسیاری از خانوادههای شهری، والدین سرمایهگذاری زیادی روی آموزش فرزندانشان میکنند با این امید که آنها در آینده از آنها حمایت مالی یا حتی میزبانی کنند. او معتقد است که در چین، مفهوم بخشش بیدریغ کمتر رایج است و افراد معمولاً ترجیح میدهند منابع مالی خود را به خانواده نزدیک اختصاص دهند تا خیریهها.
بازنشستگی در چین؛ خانواده بهعنوان شبکه حمایتی
گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که چین دارای سیستم بازنشستگی چندلایه است؛ کارکنان شهری به طرحهای اجباری بیمه اجتماعی میپردازند و ساکنان مناطق روستایی نیز از حقوق پایه برخوردارند. اما این مبالغ بسیار متفاوت است و بخش قابل توجهی از نیروی کار، بهویژه کارگران مهاجر، فقط تا حدی تحت پوشش قرار دارند. در این شرایط، حمایت خانواده نه تنها یک ارزش اخلاقی بلکه منبع مالی حیاتی برای سالمندان محسوب میشود.
مطالعهای که در پلتفرم علمی PubMed Central منتشر شده، نشان میدهد که کمکهای مالی فرزندان بالغ یکی از منابع اصلی درآمد سالمندان چینی است. همچنین قانون حمایت از سالمندان که توسط مجلس ملی خلق چین تصویب شده، به صراحت از فرزندان میخواهد که نیازهای مادی و عاطفی والدین خود را تامین کنند.
هزینههای حمایت از سالمندان برای خانوادهها
در عمل، این مدل به شکلهای مختلفی اجرا میشود. در شهرها، معمول است که زوجهای سیساله هزینه اجاره خانه والدینشان در روستا را پرداخت کنند یا آنها را چند ماه در سال برای مراقبت و نگهداری نوهها به خانه خود بیاورند. در مناطق روستایی، بسیاری از سالمندان تا زمانی که توان دارند به کار ادامه میدهند و فرزندان مسئول هزینههای درمانی و خریدهای بزرگ هستند.
نسل میانی که گاهی همزمان از والدین سالمند و فرزندان در حال تحصیل حمایت میکند، فشار روانی زیادی را تحمل میکند. این حمایتها ممکن است شامل پرداخت ماهانه مبلغی به والدین، میزبانی تماموقت یا دورهای، پرداخت هزینههای درمان و بیمه، و بازدید منظم برای کمکهای روزمره باشد.
آدریان دیاز با وجود نقدهایی که به این سیستم دارد، به جنبههای مثبت آن نیز اشاره میکند: «چین جایی است که هر کسی که کار میکند میتواند پیشرفت کند و راهاندازی کسبوکار سادهتر از آن چیزی است که تصور میشود. اما برای درک این موضوع باید بدون قضاوت و با ذهن باز به آن نگاه کرد، زیرا منطق حاکم بر آن با ما متفاوت است.»
این مدل خانوادگی تا زمانی کارآمد است که فرزند تنها بیمار، بیکار یا دور از خانواده نباشد. در صورت جدایی، اختلاف یا مهاجرت، والدین سالمند ممکن است در شرایطی آسیبپذیر قرار گیرند که حقوق بازنشستگی کم و حمایت خانوادگی کاهش یافته باشد.
