سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) یا کولون تحریک‌پذیر، یک اختلال مزمن گوارشی است که عملکرد روده را تحت تأثیر قرار داده و می‌تواند کیفیت زندگی افراد را به شدت کاهش دهد. این بیماری با دردهای مکرر شکمی، نفخ و تغییرات در روند دفع مانند اسهال، یبوست یا ترکیبی از هر دو مشخص می‌شود. شدت و فراوانی علائم در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است در طول زمان نوسان داشته باشد.
اگرچه این سندرم باعث آسیب‌های مشخص به روده نمی‌شود، علل دقیق آن هنوز به طور کامل شناخته نشده است. عوامل متعددی مانند حساسیت روده، تعاملات بین دستگاه گوارش، مغز و میکروبیوم روده در بروز این بیماری نقش دارند. یکی از زمینه‌های تحقیقاتی مهم، تأثیر داروها بر میکروبیوم روده است.
ارتباط مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها با سندرم روده تحریک‌پذیر
مطالعه‌ای سوئدی که در هفته اروپایی گوارش ۲۰۲۶ ارائه شد، نشان می‌دهد مصرف مکرر آنتی‌بیوتیک‌ها از سن ۹ سالگی تا اوایل بزرگسالی با افزایش خطر ابتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر در سن ۲۴ سالگی مرتبط است. در این مطالعه که بیش از ۲۸۰۰ نفر را شامل می‌شد، ۱۰ درصد از جوانان ۲۴ ساله به این سندرم مبتلا بودند. کسانی که حداقل یک بار آنتی‌بیوتیک مصرف کرده بودند، حدود ۱.۵ برابر بیشتر در معرض این بیماری قرار داشتند.
| تعداد دوره‌های مصرف آنتی‌بیوتیک | خطر نسبی ابتلا به IBS |
|---|---|
| یک تا دو دوره | 1.3 برابر |
| سه تا پنج دوره | 1.6 برابر |
| شش دوره یا بیشتر | 1.7 برابر |
اطلاعات مربوط به نسخه‌های آنتی‌بیوتیک از سال ۲۰۰۵ جمع‌آوری شده است، زمانی که شرکت‌کنندگان بین ۹ تا ۱۱ سال داشتند و تا یک سال قبل از ۲۴ سالگی دنبال شده‌اند. در این سن، ۷۹.۴ درصد موارد IBS در زنان مشاهده شده و مصرف آنتی‌بیوتیک در مبتلایان بیشتر بوده است (۸۷.۸ درصد در مقابل ۸۰.۲ درصد در افراد بدون IBS).
برخی خانواده‌های آنتی‌بیوتیک‌ها ارتباط قوی‌تری با این بیماری داشتند. مصرف تتراسایکلین‌ها که معمولاً در نوجوانی تجویز می‌شوند، با افزایش ۱.۴ برابری خطر همراه بود. همچنین برای سفالوسپورین‌ها، خطر ابتلا پس از بیش از سه دوره مصرف تا ۶ برابر افزایش یافت.
نگرانی‌ها درباره تأثیر آنتی‌بیوتیک‌ها بر میکروبیوم روده
دکتر جسیکا شولوند، محقق این مطالعه، می‌گوید: «نتایج ما شواهد اپیدمیولوژیک قوی‌تری را درباره ارتباط احتمالی بین مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و سندرم روده تحریک‌پذیر ارائه می‌دهد و ضرورت ادامه تحقیقات در این زمینه را نشان می‌دهد، هرچند که هنوز رابطه علت و معلولی اثبات نشده است.»
او تأکید می‌کند که این نتایج از مطالعه‌ای مشاهده‌ای به دست آمده و باید با تحقیقات بیشتر تأیید شود، اما نگرانی‌ها درباره تأثیر مصرف مکرر داروها بر میکروبیوم روده را افزایش می‌دهد. همچنین یادآور می‌شود که آنتی‌بیوتیک‌ها درمانی ضروری و حیاتی برای عفونت‌های باکتریایی هستند و نباید به دلیل این یافته‌ها از مصرف آن‌ها در مواقع نیاز خودداری کرد.
با این حال، این مطالعه هشدار می‌دهد که تجویز آنتی‌بیوتیک‌ها بدون ضرورت واقعی می‌تواند خطر ابتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر را افزایش دهد و باید در تجویز این داروها دقت بیشتری به کار رود.
