یائسگی قبل از 40 سال تنها به تغییرات هورمونی محدود نمی‌شود و تأثیرات گسترده‌تری بر سلامت زنان دارد. کاهش استروژن که مشخصه یائسگی است، متابولیسم پایه بدن را تغییر می‌دهد؛ مصرف انرژی کاهش یافته و توده عضلانی نیز کاهش می‌یابد. چربی‌ها به طور نامتوازن در بدن تجمع می‌یابند و بیشتر در ناحیه شکم انباشته می‌شوند.
این تغییرات می‌توانند باعث بروز سندرم متابولیک شوند که شامل فشار خون بالا، قند خون، کلسترول و تری‌گلیسیریدهای بالا است. به گفته دکتر اودیل باگوت، متخصص زنان، این وضعیت خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش می‌دهد، به‌ویژه در زنانی که اضافه وزن دارند یا سابقه خانوادگی این بیماری را دارند. اگرچه مطالعات علمی، از جمله تحقیق منتشر شده در سال 2024، نشان می‌دهد که در موارد نارسایی زودرس تخمدان، عوامل دیگری نیز در افزایش وزن نقش دارند و این مسئله چندعاملی است.
راهکارهای کنترل متابولیسم
ورزش منظم، ترکیبی از تمرینات قلبی-عروقی و تقویت عضلات، به تحریک متابولیسم و کاهش تجمع چربی شکمی کمک می‌کند. همچنین رژیم غذایی متعادل شامل سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل و پروتئین‌های کم‌چرب و کاهش مصرف قندهای افزوده و غذاهای فرآوری شده، در حفظ سلامت متابولیک مؤثر است. پیگیری پزشکی منظم و انجام آزمایش‌های خون دوره‌ای برای شناسایی زودهنگام هرگونه اختلال ضروری است.
افزایش خطر بیماری‌های قلبی-عروقی
استروژن نقش کلیدی در محافظت از سیستم قلبی-عروقی دارد. این هورمون باعث افزایش انعطاف‌پذیری رگ‌ها، بهبود جریان خون، تنظیم کلسترول با افزایش HDL (کلسترول خوب) و کاهش LDL (کلسترول بد) و کاهش التهاب عروق می‌شود. یائسگی زودرس باعث کاهش این محافظت طبیعی شده و خطر تصلب شرایین، افزایش کلسترول کل و LDL و تمایل به فشار خون بالا را افزایش می‌دهد.
مطالعات نشان می‌دهد زنانی که قبل از 40 سالگی یائسه می‌شوند، تا 50 درصد بیشتر در معرض بیماری‌های قلبی قرار دارند. ورزش منظم مانند پیاده‌روی سریع، شنا، دوچرخه‌سواری و تمرینات قلبی به تقویت قلب، بهبود گردش خون و حفظ انعطاف‌پذیری رگ‌ها کمک می‌کند. رژیم غذایی سرشار از میوه، سبزیجات، غلات کامل، ماهی و چربی‌های سالم مانند گردو و روغن زیتون نیز به کنترل کلسترول و کاهش التهاب عروق کمک می‌کند. کنترل منظم فشار خون و پروفایل چربی خون برای پیشگیری و درمان سریع اختلالات قلبی حیاتی است.
خطر بیشتر پوکی استخوان
استروژن همچنین نقش مهمی در حفظ استحکام استخوان‌ها دارد. این هورمون فرآیند تخریب استخوان را کاهش داده و تشکیل استخوان جدید را تسهیل می‌کند. یائسگی زودرس باعث کاهش سریع‌تر تراکم استخوان نسبت به یائسگی در سنین معمولی می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد زنانی که قبل از 40 سالگی یائسه می‌شوند، ممکن است تا 20 درصد تراکم استخوان کمتری در 50 سالگی داشته باشند که خطر شکستگی در نواحی لگن، ستون فقرات و مچ دست را افزایش می‌دهد.
اندازه‌گیری تراکم استخوان با دنسیتومتری برای تشخیص زودهنگام پوکی استخوان اهمیت دارد. فعالیت بدنی منظم شامل پیاده‌روی سریع، دویدن سبک، تمرینات مقاومتی و یوگا به تحریک تشکیل استخوان و تقویت عضلات کمک می‌کند و از سقوط و آسیب جلوگیری می‌کند. تغذیه مناسب با مصرف کافی کلسیم (1000 تا 1200 میلی‌گرم در روز)، ویتامین D (800 تا 1000 واحد بین‌المللی در روز) و پروتئین نیز ضروری است. در موارد یائسگی بسیار زودرس، درمان جایگزینی هورمونی می‌تواند به کاهش از دست رفتن استخوان کمک کند.
دکتر اودیل باگوت، متخصص زنان و زایمان و نویسنده کتاب «راهنمای بقا در زنان» این نکات را برای مراقبت بهتر از سلامت زنان یائسه زودرس توصیه می‌کند.
