<pسازمان جهانی بهداشت در تازه‌ترین توصیه‌های خود در جولای ۲۰۲۶ اعلام کرده است که تا ۴۵ درصد موارد زوال عقل می‌توانند با اصلاح عوامل خطر قابل تغییر، پیشگیری یا به تعویق بیفتند. این سازمان به ویژه بر اهمیت فعالیت‌های تحریک شناختی و تمرینات ذهنی برای بزرگسالانی که دچار اختلالات شناختی خفیف هستند، تأکید دارد.
در همین راستا، مجله آمریکایی Parade از پلتفرم هوش مصنوعی Claude AI خواست تا سه عادت صبحگاهی را که می‌توانند مغز را تحریک کرده و به عنوان سپری در برابر خطر زوال عقل عمل کنند، معرفی کند. سپس این توصیه‌ها توسط دکتر کلیفورد سگیل، متخصص مغز و اعصاب در کالیفرنیا، مورد بررسی قرار گرفت تا صحت و اثرگذاری آن‌ها ارزیابی شود.
سه عادت صبحگاهی پیشنهادی هوش مصنوعی
اولین توصیه Claude AI انجام فعالیت بدنی بلافاصله پس از بیدار شدن است؛ مانند پیاده‌روی سریع، حرکات کششی، یوگای ملایم یا چند تمرین تقویتی به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه. هدف افزایش جریان خون به مغز و تقویت ارتباطات عصبی جدید است. هوش مصنوعی بر استمرار این فعالیت‌ها تاکید دارد تا شدت آن، که با توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت درباره فعالیت بدنی منطبق است.
دومین توصیه، قرار گرفتن در معرض نور طبیعی در ساعت اول پس از بیداری است. این کار به تنظیم ریتم شبانه‌روزی کمک می‌کند و کیفیت خواب را بهبود می‌بخشد که نقش مهمی در کاهش افت شناختی دارد.
سومین توصیه، انجام فعالیت‌های ذهنی تحریک‌کننده پیش از شروع استفاده از تلفن همراه است. خواندن چند صفحه کتاب، حل جدول کلمات متقاطع، نوشتن دفترچه خاطرات یا برنامه‌ریزی روزانه نمونه‌هایی از این فعالیت‌ها هستند که به تقویت ذخیره شناختی مغز کمک می‌کنند؛ یعنی توانایی مغز در جبران آسیب‌ها از طریق شبکه‌های عصبی غنی‌تر.
نظر متخصص مغز و اعصاب درباره توصیه‌های هوش مصنوعی
دکتر سگیل در مورد فعالیت بدنی کاملاً موافق است و می‌گوید: «من به بیمارانم توصیه می‌کنم روزانه بین ساعت ۱۰ صبح تا ۲ بعدازظهر از خانه بیرون رفته و دور بلوک محل زندگی‌شان را پیاده‌روی کنند. حتی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه فعالیت روزانه هم مفید است.»
اما درباره قرار گرفتن در معرض نور طبیعی، او محتاط‌تر است: «نور طبیعی مفید است اما هیچ داده پزشکی وجود ندارد که نشان دهد این کار به طور مستقیم از زوال عقل پیشگیری می‌کند. ما انسانیم، نه گیاه. مطالعات اولیه نشان می‌دهد که نور طبیعی روی خلق و خو و خواب تأثیر دارد، حتی در افراد مبتلا به زوال عقل، اما این کافی نیست تا اثر محافظتی مستقیم آن را ثابت کند.»
او همچنین معتقد است که هوش مصنوعی باید بر اهمیت صبحانه‌ای سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها تأکید می‌کرد. درباره تحریک شناختی، دکتر سگیل می‌گوید: «انجام کاری که مغز را پیش از غرق شدن در استفاده از شبکه‌های اجتماعی تحریک کند، احتمالاً برای مغز مفید است.»
پیشگیری از زوال عقل؛ فراتر از عادات صبحگاهی
این سه عادت صبحگاهی می‌توانند به ساختاردهی روزی فعال‌تر، پرجنب‌وجوش‌تر و با خواب بهتر کمک کنند، اما به تنهایی برای پیشگیری از زوال عقل کافی نیستند. زوال عقل مجموعه‌ای از اختلالات است که حافظه، زبان و استقلال فرد در زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهد و بیماری آلزایمر شایع‌ترین نوع آن است.
مؤسسه ملی سالمندی تأکید می‌کند که قوی‌ترین راهکارهای کاهش خطر زوال عقل شامل کنترل فشار خون، مدیریت قند خون، حفظ وزن سالم، انجام حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط در هفته، کاهش مصرف الکل، ترک سیگار، اصلاح مشکلات شنوایی و داشتن خواب کافی ۷ تا ۸ ساعته است.
دکتر سگیل یادآور می‌شود که برخی علل اختلالات حافظه قابل درمان بوده و ارتباط مستقیمی با زوال عقل ندارند، بنابراین در صورت مشاهده فراموشی‌های پیشرونده، دشواری در انجام کارهای روزمره یا تغییرات رفتاری، مراجعه به پزشک اهمیت زیادی دارد.
