در منطقه اکسترمادورا اسپانیا، شرکت ناتاک با بهره‌گیری از فناوری بایورفاینری، ضایعات کشاورزی مانند برگ‌های زیتون و باقی‌مانده‌های کنگر فرنگی را به پودرهایی تبدیل می‌کند که در صنایع داروسازی، مکمل‌های غذایی و محصولات آرایشی بهداشتی کاربرد دارند. این رویکرد نوآورانه به جای دور ریختن یا سوزاندن ضایعات، آن‌ها را به مواد اولیه با ارزش تبدیل می‌کند.
شروع این پروژه به سال ۲۰۱۲ و شهر پالنسینا در آندلس بازمی‌گردد، جایی که نخستین کارخانه اختصاصی برگ زیتون راه‌اندازی شد. آلبا راموس، مدیر پروژه در ناتاک، توضیح می‌دهد که هدف اصلی استفاده از زیست‌توده‌های باقیمانده از صنایع مختلف است که در ابتدا فاقد ارزش بودند.
تا سال ۲۰۲۴، این شرکت سالانه نزدیک به ۹۰۰۰ تن زیست‌توده را فرآوری می‌کند و با حمایت پروژه اروپایی SUSTAINEXT قصد دارد ظرفیت خود را به ۲۰۰۰۰ تن در سال افزایش دهد. این پروژه که با حمایت اتحادیه اروپایی Circular Bio-based Europe Joint Undertaking و در چارچوب برنامه Horizon Europe اجرا می‌شود، ۲۱ شریک دارد و هدف تولید ۴۶ نوع عصاره یا ماده اولیه از شش ماده خام مختلف را دنبال می‌کند. کارخانه‌ای با انتشار کربن صفر در هرواس (استان کاسرس) نیز بخشی از این پروژه است.
فرآیند تولید در این بایورفاینری شامل شستشو، خشک‌کردن و آسیاب کردن گیاهان است. سپس این مواد با آب یا حلال‌های مجاز ترکیب شده و یک نوع عصاره صنعتی تولید می‌شود. آلبا راموس می‌گوید: «ما ترکیبات فعال و مفید برای سلامت را از این عصاره‌ها استخراج کرده و به صورت پودرهای نهایی تبدیل می‌کنیم که به بازارهای مختلف عرضه می‌شوند.»
کارخانه چندمحصوله هرواس که در سال ۲۰۲۱ افتتاح شده، نشان‌دهنده گذار از مرحله آزمایشی به تولید صنعتی است. در ابتدا سالانه حدود ۳۰۰۰ تن زیست‌توده پردازش می‌شد که اکنون به ۹۰۰۰ تن رسیده است. بیشتر مواد اولیه از زیتون، کنگر و کاردون تامین می‌شود و آزمایش روی گیاهان دیگر نیز ادامه دارد.
عصاره‌های تولید شده به صورت پودرهای غلیظ به شرکت‌های دیگر تحویل داده می‌شوند تا در تولید کپسول‌های مکمل کنگر یا والرین، کرم‌ها، نوشیدنی‌های عملکردی و افزودنی‌های خوراک دام استفاده شوند. ضایعات زیتون به دلیل داشتن ترکیبات فنولی با خاصیت آنتی‌اکسیدانی قوی، مورد توجه ویژه‌ای قرار دارند. برخی از این عصاره‌ها هم‌اکنون در مکمل‌های غذایی اروپا عرضه می‌شوند و پودرهای رزماری و ورونیکا به عنوان نگهدارنده یا طعم‌دهنده طبیعی کاربرد دارند.
نود درصد فروش ناتاک به بازارهای خارجی صادر می‌شود که نشان‌دهنده علاقه جهانی به این نوع مواد اولیه گیاهی است.
استانداردها، ایمنی و محدودیت‌ها
بر اساس نظر سازمان ایمنی غذایی اروپا (EFSA)، محصولات گیاهی مورد استفاده در مکمل‌ها باید از نظر آلودگی‌های احتمالی مانند سموم دفع آفات و فلزات سنگین بررسی شوند. همچنین باید میزان ترکیبات فعال و تغییرات طبیعی گیاهان در نظر گرفته شود. اگر ماده گیاهی پیش از ۱۵ مه ۱۹۹۷ سابقه مصرف ایمن نداشته باشد، تحت قوانین «غذای نوین» قرار می‌گیرد و نیازمند ارزیابی علمی جداگانه است.
تمایز بین مکمل غذایی و دارو به میزان مصرف و ادعاهای سلامت مربوط می‌شود. برای مصرف‌کنندگان، عنوان «ماده اولیه سلامت» بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد. پایداری زنجیره تامین، استفاده از حلال‌های کنترل‌شده، استانداردسازی عصاره‌ها و ردیابی دقیق هر دسته از محصولات به اندازه منبع اولیه اهمیت دارد.
بسیاری از ضایعات کشاورزی می‌توانند به جای تولید عصاره، در کمپوست یا تولید انرژی استفاده شوند که این موضوع نیازمند تصمیم‌گیری دقیق درباره بهترین روش بهره‌برداری است.
پیش از مصرف منظم مکمل‌های گیاهی، به ویژه در صورت بیماری مزمن یا مصرف دارو، مشورت با پزشک و مطالعه دقیق برچسب‌ها توصیه می‌شود.
