وقتی کودک شما چندین بار در روز فریاد می‌زند «این عادلانه نیست!» ممکن است احساسات متناقضی مانند عصبانیت، گناه یا یادآوری ناعدالتی‌های گذشته در شما ایجاد شود. در سنین ۳ تا ۶ سالگی، مفهوم عدالت در ذهن کودک شکل می‌گیرد و این جمله اغلب نشان‌دهنده احساساتی مانند ناامیدی، حسادت یا ترس از کمتر دوست داشته شدن است.
در موقعیت‌هایی مانند حیاط مدرسه، سر میز غذا یا هنگام بازی با کنسول، کودک بیشتر به مقایسه شرایط خود با دیگران می‌پردازد؛ مثلاً مدت زمان بازی برادر بزرگ‌تر، اندازه سهم کیک یا توجه معلم. گفتن «این عادلانه نیست» در واقع بیان احساسات پیچیده‌ای مثل ناامیدی، حسادت یا شرمندگی است.
دکتر لارنس جی. کوهن، روانشناس متخصص بازی و تربیت مثبت در آمریکا، معتقد است که هر نوع رنجی شایسته همدلی است. او در مقاله‌ای که در نوامبر ۲۰۲۴ منتشر شده، تأکید می‌کند که هدف اصلی نه بررسی صحت هر موضوع، بلکه درک و پذیرفتن احساسات کودک است.
اشتباهات رایج والدین در مواجهه با این جمله
اولین واکنش ممکن است محافظت بیش از حد باشد، مثلاً با عصبانیت گفتن «معلمت خیلی بد است، فوراً با او تماس می‌گیرم!» که این باعث می‌شود کودک نقش قربانی ناتوان را بپذیرد. در مقابل، واکنش‌هایی مانند «زندگی عادلانه نیست» یا «حتماً کار اشتباهی کردی» باعث کم‌اهمیت جلوه دادن درد کودک و احساس تنهایی او می‌شود.
کوهن با الهام از پژوهش‌های روانپزشک دکتر الوین سمرد، راه میانه‌ای پیشنهاد می‌دهد: احساس کودک را بدون بزرگ‌نمایی بپذیرید، همراه او باشید بدون اینکه خودتان غرق احساسات شوید و سپس موضوع را در چارچوب درست قرار دهید. او یادآوری می‌کند که پذیرش احساس کودک به معنای تأیید کامل داستان نیست، بلکه نشان‌دهنده جدی گرفتن احساسات اوست.
روش سه مرحله‌ای برای آرام کردن کودک و تقویت توانمندی او
مرحله اول: پذیرش احساسات
می‌توانید بگویید: «می‌فهمم چقدر ناراحت و عصبانی هستی.» نیازی نیست بلافاصله جزئیات را بررسی کنید، حتی اگر داستان برایتان غیرقابل باور باشد. این پذیرش به کودک کمک می‌کند آرام شود و آماده فکر کردن شود.
مرحله دوم: همراهی بدون درگیر شدن
اگر شما تمام شب به خاطر اینکه کودک دعوت به جشن نشده است نگران باشید، این احساسات به شما منتقل می‌شود، در حالی که کودک به بازی خود ادامه می‌دهد. حفظ آرامش، تنفس عمیق و صحبت کردن با لحنی ملایم به کودک نشان می‌دهد که دردش قابل تحمل است و این به ساختن تاب‌آوری و مهارت‌های اجتماعی او کمک می‌کند.
مرحله سوم: بازگرداندن قدرت تصمیم‌گیری به کودک
به جای تحمیل راه‌حل، از کودک بپرسید: «حالا دوست داری چه کاری انجام دهی؟» یا «چه چیزی می‌تواند دفعه بعد به تو کمک کند؟» سپس می‌توانید او را در شکل دادن به ایده‌ها همراهی کنید، مثلاً «می‌خواهی به او بگویی که عصبانی هستی؟ بیایید با هم راهی پیدا کنیم که بدون داد زدن این را بگویی.» یا «دوست داری فردا با معلم صحبت کنیم یا اول برایش یادداشتی بنویسی؟»
در نهایت، به یاد داشته باشید که احتمالاً بخشی از داستان را کودک بازگو نمی‌کند و هیچ کودکی به راحتی مسئولیت اشتباهات خود را نمی‌پذیرد. همچنین مراقبت از خود والدین و مدیریت احساسات شخصی هنگام مواجهه با این موقعیت‌ها بسیار مهم است تا بتوانند بهترین حمایت را از کودک خود داشته باشند.
