پانکراس، این عضو کوچک و پنهان در پشت معده، نقش حیاتی در هضم چربی‌ها و تنظیم قند خون دارد. وقتی عملکرد این عضو مختل شود، ممکن است به التهاب حاد یا مزمن پانکراس (پانکراتیت) یا حتی سرطان پانکراس منجر شود؛ بیماری‌هایی که تشخیص زودهنگام آن‌ها اهمیت زیادی دارد.
۵ علامت کلیدی برای شناسایی پانکراتیت و سرطان پانکراس
سرطان پانکراس معمولاً به آرامی رشد می‌کند و در مراحل اولیه علائم واضحی ندارد. علائم شایع آن که معمولاً در مراحل پیشرفته ظاهر می‌شوند عبارتند از درد شکمی، زردی پوست و چشم، کاهش وزن، مشکلات گوارشی و دیابت ناگهانی. این علائم تا حدی با پانکراتیت مشترک است که یک وضعیت اورژانسی به شمار می‌رود. بنابراین شناخت این نشانه‌ها می‌تواند به مراجعه سریع به پزشک کمک کند.
- درد بالای شکم که به پشت تیر می‌کشد: در سرطان، این درد معمولاً مبهم و مداوم است، اما در پانکراتیت حاد بسیار شدید و ناگهانی است.
- زردی (یرقان): زرد شدن پوست و چشم‌ها، ادرار تیره، مدفوع کم‌رنگ یا چرب و خارش پوست زمانی رخ می‌دهد که تومور مجرای صفراوی را فشرده کند.
- کاهش وزن غیرقابل توضیح و کاهش اشتها: کاهش وزن ناخواسته باید همیشه جدی گرفته شود.
- مشکلات گوارشی مداوم: شامل تهوع، نفخ، استفراغ، سوءهاضمه‌های مکرر و به ویژه مدفوع چرب، کم‌رنگ، بدبو و شناور.
- دیابت جدید یا بدتر شدن دیابت در افراد بالای ۵۰ سال: دیابتی که ناگهان تشدید شود یا نوع خاصی از دیابت مرتبط با آسیب پانکراس (نوع ۳c) ظاهر شود.
تفاوت علائم پانکراتیت حاد و سرطان پانکراس
پانکراتیت حاد یک التهاب ناگهانی و شدید پانکراس است که نیاز به درمان فوری دارد. در این حالت، درد شکمی بسیار شدید است و اغلب با تهوع و استفراغ همراه است. حدود ۱۰ درصد موارد سرطان پانکراس ممکن است با پانکراتیت حاد بروز کنند. در مقابل، درد ناشی از سرطان معمولاً تدریجی، مبهم و گاهی شبانه است. تب و احساس ناخوشی شدید بیشتر به التهاب اشاره دارد.
پانکراتیت مزمن به مرور زمان باعث آسیب به پانکراس می‌شود و می‌تواند منجر به مشکلات گوارشی، کاهش وزن و دیابت نوع ۳c شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
درد شدید و مداوم در بالای شکم که به پشت می‌زند و با تهوع، تب یا ضعف همراه است، نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است زیرا ممکن است پانکراتیت حاد باشد که تهدیدکننده زندگی است.
اگر زردی، ادرار تیره، مدفوع کم‌رنگ، کاهش وزن غیرقابل توضیح یا دیابت ناگهانی مشاهده شد، باید سریعاً به پزشک عمومی مراجعه کرد.
پزشک با پرسش درباره مدت زمان و شرایط علائم، آزمایش خون برای بررسی آنزیم‌های پانکراس، عملکرد کبد و قند خون را درخواست می‌کند. تصویربرداری‌هایی مانند سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی به بررسی پانکراس و مجاری صفراوی کمک می‌کنند.
علائم سرطان پانکراس به تنهایی برای تشخیص کافی نیستند اما می‌توانند هشداردهنده باشند تا آزمایش‌های لازم هر چه زودتر انجام شود و فرصت درمان بهتر فراهم گردد.
