کلم رومانسکو با مخروط‌های سبز و مارپیچ‌های دقیق خود، از دهه‌ها پیش توجه علاقه‌مندان به ریاضیات و گیاه‌شناسی را جلب کرده است. این شکل فراکتالی که به نظر می‌رسید تنها یک بازی طبیعت باشد، در واقع نتیجه یک برنامه رشد گیاهی است که در جوانه‌ها کمی دچار اختلال شده است.
مطالعاتی که بیش از ده سال به طول انجامید و توسط زیست‌شناس فرانسوی فرانسوا پارسی و متخصص مدل‌سازی کریستف گودین انجام شد، نشان می‌دهد شکل کلم رومانسکو ناشی از «جنگی بر سر قلمرو» بین ژن‌های گل و ژن‌های ساقه است که با افزایش سرعت تولید جوانه‌ها همراه شده است.
فراکتال بی‌نهایت در کلم رومانسکو
از دور، رومانسکو شبیه یک هرم بزرگ سبز است. هر مخروط کوچک همان شکل کلی را دارد و اگر یک گلچه را جدا کنیم، همان الگو را در اندازه کوچک‌تر می‌بینیم. این ویژگی که به آن فراکتال گفته می‌شود، یعنی هر بخش شبیه کل است، در رومانسکو تا 7 یا 8 سطح تکرار می‌شود که بسیار بیشتر از کلم‌های وحشی است که فقط 2 یا 3 سطح دارند.
جنگ ژن‌ها و نقش «معمار گل»
در مرکز این پدیده، ژنی کلیدی به نام «معمار گل» یا LEAFY قرار دارد. این ژن به جوانه می‌گوید که باید به گل تبدیل شود و سپس ژن‌های دیگر را فرا می‌خواند تا هویت گل را تثبیت کنند. اما در کلم رومانسکو، این کمک‌ها غایب هستند و ژن‌های ساقه به جای آن رشد می‌کنند. در نتیجه، جوانه ابتدا به سمت گل شدن می‌رود اما دوباره به حالت ساقه بازمی‌گردد و جوانه‌های جدیدی تولید می‌کند که همین روند را تکرار می‌کنند.
کریستف گودین توضیح می‌دهد که فعال شدن معمار گل باعث می‌شود جوانه‌های ساقه آزاد شوند و شاخه‌های جدید بسازند. این شاخه‌ها به صورت زنجیره‌ای، ساختار مارپیچی و مخروطی کلم را شکل می‌دهند. به گفته فرانسوا پارسی، «در نهایت، کلم از جوانه‌هایی ساخته شده که قرار بود گل شوند اما هرگز به آن مرحله نمی‌رسند.»
تفاوت شکل فراکتالی رومانسکو با کلم‌گل
سوالی که باقی می‌ماند این است که چرا رومانسکو مخروط‌های نوک‌تیز دارد اما کلم‌گل به شکل توده‌ای گرد است؟ پاسخ در سرعت تولید جوانه‌ها است. در کلم‌گل این سرعت ثابت است و باعث شکل فشرده و بدون نوک‌های تیز می‌شود، اما در رومانسکو این سرعت با رشد افزایش می‌یابد و باعث شکل‌گیری هرم‌های مارپیچی می‌شود.
شبیه‌سازی‌های ریاضی و آزمایش‌ها روی گیاه عربیدوپسیس تأیید کرده‌اند که این شتاب تولید جوانه‌ها به صورت خودجوش باعث ایجاد ساختارهای مارپیچی و مخروطی می‌شود.
بنابراین دفعه بعد که کلم رومانسکو را برش می‌دهید، در واقع شاهد نتیجه یک نبرد ژنی و زمان‌بندی پیچیده در هر جوانه هستید، نه فقط یک سبزی ساده.
