معمولاً سروتونین، که به عنوان «هورمون شادی» شناخته می‌شود، به مغز نسبت داده می‌شود، اما واقعیت این است که تقریباً ۹۰ درصد از این ماده در دستگاه گوارش تولید می‌شود. این موضوع دیدگاه ما را درباره خلق و خو تغییر می‌دهد و نقش میکروبیوتای روده را در سلامت روان پررنگ‌تر می‌کند.
جِرِمی لندن، جراح قلب، تأکید می‌کند که «۹۰ درصد سروتونین، انتقال‌دهنده عصبی مرتبط با احساس خوب، در دستگاه گوارش ساخته می‌شود». این بدان معناست که روده تنها مسئول هضم نیست، بلکه در تعادل عاطفی، انگیزه و نحوه مدیریت استرس نیز نقش دارد. بر اساس گزارشی از مؤسسه مغز پاریس که در ۱۰ اوت ۲۰۲۶ به‌روزرسانی شده، حدود ۹۵ درصد سروتونین بدن در روده تولید می‌شود و تنها ۵ درصد آن مربوط به مغز است، در حالی که سازمان تحقیقات پزشکی فرانسه (Inserm) این رقم را بیش از ۸۰ درصد اعلام کرده است.
با این حال، سروتونین تولید شده در روده مستقیماً وارد مغز نمی‌شود، زیرا سد خونی-مغزی مانع عبور آن می‌شود. بنابراین سوال اصلی این است که چگونه روده بر خلق و خو تأثیر می‌گذارد؟
چرا ۹۰ درصد سروتونین از روده می‌آید؟
در مخاط دستگاه گوارش، سلول‌های انتروکروماتوفین سروتونین را از تریپتوفان، یک اسید آمینه که از طریق تغذیه وارد بدن می‌شود، تولید می‌کنند. این فرآیند به شدت به میکروبیوتای روده، مجموعه‌ای از میلیاردها باکتری، ویروس و قارچ که روده را اشغال کرده‌اند، وابسته است. همچنین، ۷۰ درصد عملکرد ایمنی بدن در روده قرار دارد؛ حدود ۷۰ درصد سلول‌های دفاعی در بافت لنفاوی مرتبط با روده (GALT) مستقر هستند.
رابطه سروتونین روده و خلق و خو
اگرچه سروتونین روده وارد مغز نمی‌شود، اما ارتباط مداومی بین روده و مغز از طریق محور روده-مغز وجود دارد. این ارتباط بخشی از طریق عصب واگ، که از شکم به سیستم عصبی مرکزی می‌رود، برقرار می‌شود. جِرِمی لندن می‌گوید: «ارتباط دائمی بین مغز و معده وجود دارد و اختلال در این ارتباط می‌تواند باعث تغییرات خلقی، افزایش پاسخ به استرس، اضطراب و حتی افسردگی شود.»
میکروبیوتای روده همچنین بر میزان تریپتوفان در دسترس بدن تأثیر می‌گذارد و مواد فعال خود را در خون منتشر می‌کند. این مسیرهای متابولیکی می‌توانند نحوه مدیریت استرس و درد را در بدن تغییر دهند. وقتی تعادل میکروبی روده به هم می‌خورد (دیس‌بیوز)، علائمی مانند نفخ، اختلال در عملکرد روده، خستگی و حتی آسیب‌پذیری عاطفی ظاهر می‌شود. مطالعات متعددی این التهاب زمینه‌ای را با افزایش خطر اضطراب و علائم افسردگی مرتبط دانسته‌اند، اگرچه اثبات اینکه روده به تنهایی مسئول این اختلالات است، هنوز کامل نیست.
چگونه میکروبیوتای روده را برای بهبود خلق و خو تقویت کنیم؟
اولین گام برای کاهش دیس‌بیوز، اصلاح رژیم غذایی است. جِرِمی لندن توصیه می‌کند: «پایه یک تغذیه متعادل شامل غذاهای کامل، فیبرهای سالم و اسیدهای چرب ضروری است.» فیبرها به عنوان پیش‌بیوتیک‌ها انرژی لازم برای باکتری‌های مفید را فراهم می‌کنند. پروبیوتیک‌ها نیز میکروارگانیسم‌های زنده‌ای هستند که در برخی غذاهای تخمیری وجود دارند و به حفظ تنوع میکروبی کمک می‌کنند.
این روش‌ها جایگزین درمان‌های روان‌شناختی یا دارویی نیستند، اما مکملی موثر برای مراقبت کلی از سلامت روان محسوب می‌شوند. برخی مواد غذایی مفید برای تغذیه میکروبیوتا عبارتند از: میوه‌ها، سبزیجات، جو دوسر، کنگر فرنگی، تره فرنگی و پیاز (برای فیبرهای پیش‌بیوتیک) و ماست تخمیری، کفیر، میسو و کلم ترش (برای پروبیوتیک‌ها). همچنین باید مصرف غذاهای بسیار فرآوری شده، الکل و دخانیات که به مخاط روده آسیب می‌زنند، محدود شود.
در صورت بروز مشکلات گوارشی مداوم همراه با اضطراب، افسردگی یا افکار منفی، مراجعه به پزشک برای بررسی کامل عوامل مؤثر، از جمله وضعیت روده، ضروری است.
