<pدر سال‌های اخیر، بسیاری از زنان مدیر که به سطوح بالای مدیریتی شرکت‌ها رسیده‌اند، با نرخ بی‌سابقه‌ای از سمت‌های خود کناره‌گیری می‌کنند. گزارش Women in the Workplace 2022 نشان می‌دهد که این پدیده به نوعی «جدایی بزرگ» تعبیر شده است؛ به طوری که 43 درصد از زنان مدیر دچار فرسودگی شغلی (burnout) هستند، در حالی که این رقم برای مردان در همان سطح مدیریتی 31 درصد است. این موضوع دیگر تنها مسئله پیشرفت شغلی نیست، بلکه به سلامت روانی و جسمی این زنان ارتباط دارد.
در مواجهه با این فشارها، یک عامل کلیدی و کمتر دیده شده تاثیرگذار است: رهبری شخصی. به جای اینکه زنان مدیر همواره خود را با قواعد و فرهنگ‌های گاه نامساعد محیط کار تطبیق دهند، بسیاری از آن‌ها با بازپس‌گیری کنترل مسیر شغلی خود، به نوعی رهبری خودشان دست یافته‌اند. این رویکرد به آن‌ها کمک می‌کند تا مرزهای خود را مشخص کنند، در عین حال عملکرد بالایی داشته باشند و از فرسودگی جلوگیری کنند. اما چالش اصلی در این است که چگونه این رهبری شخصی را در میان مشغله‌های روزمره به کار بگیرند.
رهبری شخصی؛ قطب‌نمای زنان مدیر
دکتر جوئل جی، پژوهشگر و مربی رهبری، در کتاب خود «لبه درونی: 10 روش رهبری شخصی» رهبری را این‌گونه تعریف می‌کند: «رهبری توانایی تعریف چشم‌اندازی الهام‌بخش برای آینده و ترغیب دیگران به تحقق آن است. رهبری شخصی یعنی توانایی انجام این کار برای خود.» به بیان دیگر، رهبری شخصی فراتر از هدایت تیم است و به معنای نگاه کردن به خود به عنوان یک پروژه استراتژیک است.
این نوع رهبری شامل شفاف‌سازی چشم‌انداز، تبدیل آن به اهداف مشخص، تعیین نتایج مطلوب و طراحی استراتژی همراه با برنامه عملیاتی واقع‌بینانه می‌شود. وقتی یک زن مدیر این فرآیند را برای خود انجام می‌دهد، تأثیر آن فراتر از دفتر مدیریت است: مدیریت بهتر انرژی، تصمیم‌گیری‌های هماهنگ با ارزش‌های شخصی و توانایی گفتن «نه» به درخواست‌هایی که سلامت یا زندگی شخصی را به خطر می‌اندازند.
موانع اصلی رهبری شخصی زنان مدیر
دکتر جوئل جی سه مانع عمده را برای رهبری شخصی زنان مدیر برمی‌شمرد: تغییر (change)، چالش (challenge) و انتخاب (choice).
- تغییر: سرعت بالای بازسازی سازمان‌ها، پروژه‌های جدید و فشار برای بهره‌برداری از هر فرصت، باعث ایجاد دویدن بی‌وقفه‌ای می‌شود که در نهایت انرژی و انگیزه زنان را تحلیل می‌برد.
- چالش: بسیاری از زنان محیط‌های کاری را نامناسب برای خود می‌دانند؛ جایی که حقوق کمتر، کمبود تقدیر و حتی تحقیر آشکار وجود دارد و این شرایط به قیمت سلامت و شادی آن‌ها تمام می‌شود.
- انتخاب: تعادل بین موفقیت قابل مشاهده و کیفیت زندگی نیازمند شناخت دقیق از خواسته‌های واقعی است. با این حال، بسیاری از زنان مدیر احساس از دست دادن کنترل و ناهماهنگی میان ارزش‌ها و زندگی روزمره خود را تجربه می‌کنند.
از شکست به پیشرفت؛ فعال‌سازی رهبری شخصی
در مقاله‌ای منتشر شده در نوامبر 2024، مربی رهبری کوین کروز به این نکته اشاره می‌کند که عبور از بن‌بست به پیشرفت با قدرت رهبری شخصی ممکن می‌شود. او مسیر این تحول را شامل «امکان، پیشرفت و قدرت شخصی» می‌داند. برای به‌کارگیری این قطب‌نما، می‌توان سه پرسش ساده را به طور منظم از خود پرسید: «الان واقعاً چه می‌خواهم؟» (امکان)، «این هفته چه قدم کوچک و مشخصی برمی‌دارم؟» (پیشرفت)، «کدام تصمیم مهم را به تعویق می‌اندازم و چرا؟» (قدرت شخصی).
برای اینکه این سوالات تأثیرگذار باشند، چند اقدام عملی حتی در برنامه‌های شلوغ قابل اجراست:
- نوشتن ماموریت شخصی به صورت خلاصه برای یادآوری اولویت‌ها.
- فهرست کردن پنج ارزش کلیدی و تعیین صریح مواردی که دیگر در محیط کار پذیرفته نیستند.
- آماده کردن پاسخ‌های «نه» همراه با گزینه‌های جایگزین برای تعیین مرزها بدون احساس گناه.
- نگهداری پرونده‌ای از موفقیت‌ها برای تقویت اعتماد به نفس و مقابله با سندرم خودکم‌بینی.
- برنامه‌ریزی ماهانه برای انجام اقداماتی که باعث دیده شدن و شناخته شدن می‌شود، مانند سخنرانی یا معرفی پروژه.
با این حال، اگر علائم فرسودگی، تحریک‌پذیری، اختلال خواب یا احساس پوچی ادامه‌دار شود، این ابزارها کافی نیستند و باید به پزشک، روانشناس یا خدمات بهداشت حرفه‌ای مراجعه کرد تا سلامت حفظ شود و در صورت تمایل، مسیر رهبری شخصی ادامه یابد.
