پروتئین‌ها این روزها به شدت محبوب شده‌اند و محصولات بسیار پروتئینی در فروشگاه‌ها به وفور دیده می‌شوند. پروتئین‌ها نقش حیاتی در عملکرد بدن دارند، به ویژه در بازسازی سلول‌های عضلانی، اما مصرف بیش از حد و مکرر آن‌ها می‌تواند به تدریج کلیه‌ها را خسته و آسیب‌پذیر کند.
کلیه‌ها نقش مهمی در بدن دارند؛ آن‌ها خون را تصفیه کرده، ضایعات و آب اضافی را از طریق ادرار دفع می‌کنند و در تنظیم مواد معدنی، تعادل اسید و باز و فشار خون نقش دارند. هنگام مصرف پروتئین، بدن آن را تجزیه کرده و ماده‌ای به نام اوره تولید می‌کند که باید توسط کلیه‌ها دفع شود. هرچه میزان پروتئین مصرفی بیشتر باشد، کلیه‌ها باید حجم بیشتری از ضایعات را پردازش کنند که این می‌تواند منجر به افزایش بار کاری کلیه‌ها یا همان «هایپرفیلتر» شود.
خطر رژیم‌های بسیار پرپروتئین
این موضوع به این معنا نیست که یک وعده غذایی پروتئینی ناگهانی کلیه‌ها را خراب می‌کند. در افراد سالم، پروتئین یک ماده غذایی ضروری است و مصرف گاه‌به‌گاه زیاد آن بیماری کلیوی ایجاد نمی‌کند. اما مشکل زمانی ایجاد می‌شود که مصرف پروتئین بسیار زیاد، مکرر و طولانی‌مدت باشد؛ مانند رژیم‌های پرپروتئین و مصرف مکرر مکمل‌ها و محصولات غنی شده با پروتئین.
به عنوان مثال، یک پودر پروتئینی می‌تواند در هر وعده ۲۰ تا ۳۰ گرم پروتئین داشته باشد. افرادی که برای کاهش وزن یا حفظ عضلات در رژیم هستند ممکن است این محصولات را زیاد مصرف کنند، اما مصرف بیشتر پروتئین همیشه به معنی فواید بیشتر نیست.
افرادی که بیماری کلیوی دارند باید بسیار مراقب باشند و میزان پروتئین مصرفی خود را با پزشک تنظیم کنند، نه بر اساس توصیه‌های غیررسمی یا مطالب اینترنتی.
کیفیت پروتئین‌ها هم مهم است
نه تنها مقدار، بلکه منبع پروتئین نیز اهمیت دارد. پروتئین‌های گیاهی مانند عدس، نخود، لوبیا، مغزها و محصولات سویا علاوه بر پروتئین، فیبر و ریزمغذی‌های مفید نیز دارند و می‌توانند بخشی از یک رژیم غذایی متعادل باشند.
از سوی دیگر، مصرف زیاد گوشت قرمز و فرآورده‌های گوشتی می‌تواند مشکلاتی برای سلامت قلب و متابولیسم ایجاد کند. این به معنای حذف کامل گوشت نیست، بلکه توصیه می‌شود منابع پروتئینی متنوع باشند و مصرف محصولات پروتئینی به صورت افراطی در هر وعده غذایی اجتناب شود.
چگونه از کلیه‌ها مراقبت کنیم؟
بیماری‌های کلیوی ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بمانند و در مراحل اولیه علائم کمی داشته باشند یا اصلاً نداشته باشند. بنابراین فرد ممکن است احساس سلامت کند در حالی که عملکرد کلیه‌هایش کاهش یافته است.
افرادی که در معرض خطر هستند، مانند کسانی که فشار خون بالا، دیابت یا سابقه بیماری کلیوی دارند، بهتر است عملکرد کلیه‌های خود را بررسی کنند.
برخی علائم هشداردهنده که باید به پزشک مراجعه شود عبارتند از:
- ادرار کف‌آلود یا حاوی پروتئین
- تورم در مچ پا یا پاها
- خستگی مداوم
این علائم لزوماً به معنای مشکل کلیوی نیستند اما در صورت مصرف روزانه محصولات بسیار پروتئینی، باید توسط پزشک ارزیابی شوند تا مشخص شود میزان پروتئین مصرفی متناسب با نیاز بدن است یا خیر.
