صدای گرفته هنگام بیدار شدن، سرفه خشک و طولانی، احساس وجود توده‌ای در گلو؛ بسیاری این علائم را به رفلاکس ساده معده نسبت می‌دهند و به مصرف آنتی‌اسیدها روی می‌آورند. اما وقتی علائم ادامه پیدا می‌کند، ممکن است علت اصلی رفلاکس لارینگوفارنژیال باشد؛ نوعی رفلاکس که اسید معده تا گلو و تارهای صوتی بالا می‌آید و در این حالت، مصرف آنتی‌اسید به تنهایی اغلب کافی نیست.
در رفلاکس لارینگوفارنژیال (RLP)، محتویات معده نه تنها از مری عبور می‌کند بلکه تا ناحیه لارینکس و فارنکس نیز می‌رسد. برخلاف رفلاکس معده معمولی که با سوزش سر دل همراه است، در RLP ممکن است این سوزش وجود نداشته باشد. اسید معده و آنزیم‌هایی مانند پپسین به مخاط‌های حساس گلو آسیب می‌رسانند. آنتی‌اسیدها ممکن است به طور موقت التهاب را کاهش دهند اما چون علت اصلی یعنی برگشت محتویات معده کنترل نمی‌شود، التهاب دوباره بازمی‌گردد.
رفلاکس لارینگوفارنژیال چیست؟
در رفلاکس معده معمولی، اسید معمولاً تا مری بالا می‌آید و متوقف می‌شود، اما در RLP این اسید و آنزیم‌ها تا بالاتر از مری، به لارنکس، فارنکس و حتی تارهای صوتی می‌رسند. این اتفاق زمانی می‌افتد که دریچه تحتانی مری اجازه عبور اسید به بالا را می‌دهد و سپس دریچه فوقانی مری نیز ممکن است باز شود و باعث تحریک مخاط گلو شود. مخاط‌های گلو نسبت به مخاط معده بسیار حساس‌تر هستند و حتی مقدار کمی اسید و پپسین می‌تواند باعث التهاب شود.
این حالت بیشتر در شب، پس از خوردن وعده‌های سنگین، یا در افراد دارای چاقی شکمی، مصرف غذاهای چرب، الکل، سیگار و استرس مزمن رخ می‌دهد.
علائم رفلاکس لارینگوفارنژیال
علائم این نوع رفلاکس بیشتر در ناحیه بالایی بدن دیده می‌شود: صدای گرفته یا خشن هنگام صبح، سرفه خشک مزمن، نیاز مکرر به صاف کردن گلو، احساس سوزش یا ناراحتی در گلو بدون درد شدید، حس وجود جسم خارجی (گلوبوس)، مشکل در بلع، و مخاط غلیظ و چسبنده. این علائم حتی ممکن است بدون احساس سوزش معده یا قفسه سینه ظاهر شوند.
چرا آنتی‌اسیدها کافی نیستند؟
آنتی‌اسیدها فقط اسید معده را خنثی می‌کنند اما نمی‌توانند جلوی تعداد یا شدت برگشت محتویات معده را بگیرند. مطالعات علمی نشان داده‌اند که این داروها به ندرت علائم گلو را به طور پایدار بهبود می‌بخشند. همچنین آزمایش‌های تخصصی مانند امپدانس‌متری همراه با pHمتری نشان داده‌اند که رفلاکس ممکن است کم اسید یا بدون اسید باشد که در این حالت آنتی‌اسیدها بی‌اثر هستند.
نکته مهم دیگر این است که آنزیم پپسین می‌تواند حتی در شرایطی که pH به حالت طبیعی نزدیک است، فعال باقی بماند و به مخاط گلو آسیب برساند. آنتی‌اسیدها نمی‌توانند جلوی بالا آمدن یا رسوب پپسین را بگیرند.
درمان‌های موثر و توصیه‌ها
درمان‌های RLP معمولاً شامل داروهای مهارکننده پمپ پروتون (IPP) است که باید تحت نظر پزشک مصرف شوند و همچنین آلیگینات‌ها که یک لایه محافظ روی محتویات معده ایجاد می‌کنند. اما مهم‌ترین بخش درمان، تغییرات سبک زندگی است:
- خوردن شام حداقل سه ساعت قبل از خواب
- بالا بردن سر تخت به اندازه 10 تا 15 سانتی‌متر
- انتخاب وعده‌های غذایی سبک‌تر
- کاهش مصرف غذاهای چرب، تند، شکلات، نعناع، نوشابه‌های گازدار و الکل
- ترک سیگار
- حفظ وزن متعادل
مصرف طولانی‌مدت آنتی‌اسیدها بدون تشخیص دقیق ممکن است علائم را پنهان کند. در صورت بروز سرفه مداوم، صدای گرفته بیش از چند هفته، مشکل در بلع، درد قفسه سینه یا کاهش وزن ناخواسته، باید به پزشک مراجعه کرد تا معاینات تخصصی مانند لارنگوسکوپی و در صورت نیاز آزمایش امپدانس‌متری و pHمتری انجام شود و درمان مناسب تجویز گردد.
