آیا یک بشقاب پاستا با قارچ می‌تواند به عنوان «کود طبیعی برای مغز» عمل کند؟ تحقیقات متعددی نشان می‌دهد مصرف منظم قارچ با بهبود حافظه و کاهش خطر زوال شناختی مرتبط است، اما هنوز نمی‌توان به طور قطعی گفت که قارچ مستقیماً باعث افزایش هوش می‌شود.
قارچ‌ها حاوی ترکیبات زیستی فعالی هستند که می‌توانند بر عملکردهای مختلف مغز تأثیر بگذارند. برخی مطالعات نشان داده‌اند این مواد ممکن است در یادگیری، حفظ اطلاعات و محافظت از نورون‌ها نقش داشته باشند. با این حال، دانشمندان هنوز در حال بررسی دقیق نحوه عملکرد این ترکیبات در مغز و میزان واقعی تأثیر آن‌ها هستند.
مکانیسم‌های زیستی اثر قارچ بر مغز
سه مسیر اصلی در این زمینه مطرح است: تحریک نوروجنسیس (تولید نورون‌های جدید)، کاهش استرس اکسیداتیو و تنظیم اتصالات سیناپسی. یکی از آنتی‌اکسیدان‌های مهم موجود در قارچ، ارگوتیونئین است که بدن انسان قادر به تولید آن نیست. این مولکول به عنوان یک محافظ احتمالی در برابر التهاب و نوروانفلاماسیون شناخته می‌شود که هر دو در فرآیند پیری مغز نقش دارند.
قارچ‌های معمولی مانند قارچ دکمه‌ای، شیتاکه و پلیورت در مقادیر مختلف این ترکیبات را دارند. هدف اصلی این است که با کاهش آسیب‌های اکسیداتیو و حمایت از شبکه‌های عصبی، عملکرد مغز برای مدت طولانی‌تری حفظ شود. اما ارتباط مستقیم با افزایش هوش هنوز اثبات نشده است.
مطالعات علمی درباره مصرف قارچ و سلامت مغز
در مطالعه‌ای به نام “Diet and Healthy Aging” که توسط تیم نورولوژیست لی فنگ در دانشگاه ملی سنگاپور روی 600 سالمند انجام شد، افرادی که حداقل 300 گرم قارچ پخته در هفته مصرف کردند، یعنی حدود دو وعده، 50 درصد کمتر در معرض اختلال شناختی خفیف قرار داشتند. این اختلال که به اختصار MCI نامیده می‌شود، مشکلات حافظه‌ای است که بدون از دست دادن استقلال فردی رخ می‌دهد و بین پیری طبیعی و بیماری آلزایمر قرار دارد.
مقاله این مطالعه که در سال 2019 در مجله بیماری آلزایمر منتشر شده، نشان می‌دهد نسبت احتمال ابتلا به MCI در مصرف‌کنندگان زیاد قارچ حدود 0.43 بوده است.
مطالعه دیگری در آمریکا به نام NHANES 2011-2014 که روی 2840 نفر بالای 60 سال انجام شد، نشان داد مصرف بیشتر قارچ با نمرات بهتر در آزمون‌های شناختی استاندارد مانند DSST (سرعت پردازش) و CERAD-WL (حافظه کلامی) مرتبط است. البته این مطالعات مشاهده‌ای هستند و صرفاً ارتباط را نشان می‌دهند، نه علت و معلول را.
قارچ Lion’s Mane و مکمل‌های مرتبط
قارچ Lion’s Mane یا هرسیوم اریناسئوس که در طب سنتی چین کاربرد دارد، توجه ویژه‌ای را به خود جلب کرده است. این قارچ تولید پروتئینی به نام NGF (عامل رشد عصبی) را تحریک می‌کند که برای رشد و بقای نورون‌ها حیاتی است.
یک مطالعه تصادفی در ژاپن که به مدت 12 هفته انجام شد، نشان داد بزرگسالانی که دچار مشکلات شناختی بودند و از عصاره Lion’s Mane استفاده کردند، بهبود حافظه داشتند. این قارچ همچنین تمرکز و توانایی یادگیری را افزایش می‌دهد و به عنوان یک «سوپرغذا» برای مغز معرفی شده است.
با این حال، این آزمایش‌ها روی تعداد کمی از افراد انجام شده و عصاره‌های مورد استفاده ممکن است با مکمل‌های موجود در بازار تفاوت داشته باشند. متخصصان توصیه می‌کنند قبل از مصرف مکمل‌ها، به خصوص در دوران بارداری، بیماری‌های مزمن یا مصرف داروهای طولانی‌مدت، با پزشک مشورت شود.
راهکارهای ساده برای افزایش مصرف قارچ
برای بیشتر افراد، بهترین روش افزایش مصرف قارچ، افزودن آن به وعده‌های غذایی است. توصیه می‌شود حداقل دو وعده قارچ در هفته مصرف شود. قارچ‌ها را می‌توان به صورت سرخ‌شده با سیر و جعفری همراه با غلات کامل، در املت با سبزیجات تازه، یا به شکل سوپ خامه‌ای با شیر گیاهی میل کرد. همچنین پودر Lion’s Mane را می‌توان به نوشیدنی‌های گرم یا غذاها افزود.
