قند خون یا گلوکز خون در طول شب نیز تغییر می‌کند و تحت تأثیر نوع غذایی است که در وعده شام یا میان‌وعده‌های شبانه مصرف می‌کنید. مصرف غذاهای پرکربوهیدرات یا شیرین در شب می‌تواند باعث افزایش ناگهانی قند خون شود که این موضوع ممکن است با بیداری‌های شبانه، تشنگی شدید صبحگاهی یا قند خون ناشتا بالاتر از حد انتظار همراه باشد.
مطالعات نشان می‌دهد که بدن در شب نسبت به روز حساسیت کمتری به انسولین دارد و فرآیند هضم نیز تا ساعت‌ها پس از خواب ادامه دارد. به همین دلیل، خوردن وعده‌های غذایی سنگین یا پرقند در شب می‌تواند منجر به افزایش مکرر قند خون در طول شب شود که گاهی با اختلال خواب اشتباه گرفته می‌شود.
چرا قند خون در شب بیشتر افزایش می‌یابد؟
شاخص گلیسمی (IG) نشان‌دهنده سرعت افزایش قند خون پس از مصرف یک ماده غذایی است. غذاهایی مانند نان سفید، برنج سفید و سیب‌زمینی پوره شده شاخص گلیسمی بالاتری نسبت به نمونه‌های کامل یا کمتر پخته دارند. همچنین، پخت و نوع بافت غذا تأثیر زیادی دارد؛ مثلاً سیب‌زمینی آب‌پز با پوست قند خون را کمتر از سیب‌زمینی پوره شده افزایش می‌دهد.
در پایان روز، بدن انسولین را کمتر به کار می‌گیرد و این باعث می‌شود تأثیر غذاهای با شاخص گلیسمی بالا بیشتر شود. علاوه بر این، در برخی افراد دیابتی، پدیده‌هایی مانند «پدیده سپیده‌دم» که افزایش طبیعی قند خون حوالی ساعت ۳ صبح به دلیل ترشح هورمون‌هایی مانند کورتیزول است، یا «اثر سموگی» که افزایش قند خون صبحگاهی پس از افت قند خون شبانه است، می‌توانند عامل افزایش قند خون در صبح باشند.
غذاهای پرخطر برای افزایش قند خون در شب
اولین گروه غذایی که باید در شب از آن پرهیز کرد، کربوهیدرات‌های تصفیه شده مانند نان سفید، برنج سفید، سمولینا و سیب‌زمینی به خصوص به صورت پوره است که باعث افزایش سریع قند خون می‌شوند، به ویژه اگر زیاد پخته شده باشند.
همچنین، تنقلات شیرین و محصولات فرآوری شده که حاوی قندهای افزوده و چربی‌های اشباع هستند، از دیگر عوامل افزایش قند خون در شب محسوب می‌شوند. مصرف قندهای ساده مانند کمپوت‌های شیرین، ماست‌های طعم‌دار، شکلات، بیسکویت و بستنی به صورت جداگانه و خارج از وعده غذایی، قند خون را سریع‌تر افزایش می‌دهد تا زمانی که این خوراکی‌ها همراه با غذاهای حاوی فیبر، پروتئین و چربی مصرف شوند.
نوشیدنی‌های شیرین مانند نوشابه‌ها و آبمیوه‌های صنعتی حتی بدون قند افزوده، به دلیل داشتن کربوهیدرات‌های ساده و نبود فیبر، قند خون را به سرعت بالا می‌برند. برخی نوشیدنی‌های الکلی ممکن است ابتدا قند خون را کاهش دهند اما سپس باعث افزایش آن شوند، به خصوص اگر همراه با وعده غذایی سنگین مصرف شوند.
راهکارهای کاهش افزایش قند خون شبانه
توصیه می‌شود شام را حداقل سه ساعت قبل از خواب میل کنید تا بدن فرصت کافی برای هضم داشته باشد. بهتر است در وعده شام از غذاهایی با شاخص گلیسمی پایین استفاده شود؛ مانند سبزیجات غیرنشاسته‌ای، حبوبات (عدس، نخود، لوبیا) و غلات کامل.
یک وعده شام مناسب شامل مقدار زیادی سبزیجات، منبع پروتئین کم‌چرب (ماهی، تخم‌مرغ، مرغ، توفو) و مقدار متوسطی کربوهیدرات‌های پیچیده و پخته شده به صورت آل دنته است. فیبر موجود در این غذاها جذب گلوکز را کند می‌کند و از افزایش ناگهانی قند خون جلوگیری می‌کند.
به جای آبمیوه، میوه کامل مصرف کنید و نوشیدنی‌های شیرین را با آب یا دمنوش جایگزین نمایید. اگر در شب احساس گرسنگی کردید، یک میان‌وعده کوچک ترکیبی از کربوهیدرات‌های پیچیده و پروتئین (مثلاً لبنیات بدون قند یا مقدار کمی غلات کامل) بهتر از مصرف خوراکی‌های شیرین است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر با رعایت این نکات، قند خون صبحگاهی همچنان بالا باقی می‌ماند، ممکن است علت آن عوامل هورمونی شبانه مانند پدیده سپیده‌دم یا اثر سموگی باشد. در این شرایط، به ویژه برای افراد دیابتی که دارو یا انسولین مصرف می‌کنند، مهم است که بدون تغییر خودسرانه دوز دارو، موضوع را با تیم درمانی خود در میان بگذارند.
