دیدن خواب افراد فوتشده، چه اعضای خانواده و چه دوستان، معمولاً تجربهای عاطفی و تأثیرگذار است که کمتر کسی را بیتفاوت میگذارد. بسیاری از افراد پس از چنین خوابی احساس میکنند که واقعاً آن شخص را دیدهاند و گاهی این خوابها را به عنوان نشانهای خاص تعبیر میکنند. اما روانشناسی میگوید این خوابها نه پیشگویی آینده هستند و نه حامل پیامهای فراگیر؛ بلکه بخشی از فرآیند سوگواری و نحوه مدیریت مغز بر احساسات شدید به ویژه زمانی که رابطه عاطفی قوی وجود داشته، محسوب میشوند.
مطالعات نشان میدهد که تجربه دیدن خواب افراد فوتشده در میان بازماندگان بسیار رایج است؛ بهطوریکه حدود ۶۰ درصد از افراد داغدیده گزارش دادهاند که خواب فرد متوفی را دیدهاند. میشل کینگ، درمانگر آمریکایی، این نوع خوابها را بخشی طبیعی از روند سوگواری میداند.
دیدن خواب افراد فوتشده؛ واکنشی طبیعی از مغز در حال سوگواری
از نظر زیگموند فروید، بنیانگذار روانکاوی، خوابها صحنهسازی تضادها یا خواستههایی هستند که ذهن آگاه نمیتواند به خوبی مدیریت کند. کارل گوستاو یونگ، روانپزشک دیگر، این خوابها را نشانهای از تحول درونی میدانست. تحقیقات جدید در زمینه سوگواری این دیدگاهها را تأیید میکنند. مطالعهای در سال ۲۰۲۰ که روی ۲۱۶ همسر داغدیده انجام شد، سه نقش اصلی این خوابها را شامل پردازش آسیب روانی، حفظ پیوند عاطفی و تنظیم احساسات معرفی کرد.
نقش خواب REM در شکلگیری این خوابها
در طول شب، بدن استراحت میکند اما مغز همچنان فعال است، بهویژه در مرحله خواب REM یا خواب پارادوکسال. در این مرحله، سیستم عصبی خاطرات و احساسات را مرتب میکند، موارد غیرضروری را حذف و تجربیات را بازسازی مینماید. به همین دلیل، در این مرحله خوابهای واقعگرایانهای از افراد فوتشده شکل میگیرند که ترکیبی از قطعات حافظه و احساسات باقیمانده نسبت به آنها هستند. پژوهشی در سال ۲۰۲۶ که بر اساس ۷۶ مقاله علمی انجام شده، نشان میدهد که این خوابها هنوز به طور کامل شناخته نشدهاند اما به نظر میرسد با مکانیزمهای بازسازی عاطفی در خواب REM مرتبط باشند.
تفاوت خوابهای آرامشبخش و اضطرابآور و زمان درخواست کمک
احساس فرد پس از بیداری از خواب، سرنخ مهمی درباره معنای آن است. خوابهایی که در آنها فرد فوتشده آرام، خندان یا مهربان ظاهر میشود، میتوانند حس تداوم و حضور آن عزیز را منتقل کنند. این تجربهها به عنوان راهی برای “احساس حضور” فرد از دست رفته شناخته میشوند. مارگارت پنجرگراس، مددکار اجتماعی، تأکید میکند که ما همچنان در تلاشیم تا معنایی برای فقدان عزیزان بیابیم که در غیر این صورت ممکن است بیمعنی به نظر برسد.
این خوابها میتوانند اشکال مختلفی داشته باشند و هیچ تفسیر کلی و یکسانی برای آنها وجود ندارد. روانشناسان بیشتر آنها را به موضوعات رایج مانند پشیمانی، ترس از فراموشی، نیاز به محافظت یا بازتاب شوک روانی مرتبط میدانند. برخی از معانی رایج در مشاورهها عبارتند از: خداحافظی نکردن یا ناتمام ماندن گفتوگو، حفظ پیوند عاطفی در مواجهه با ترس از فراموشی، بازتاب وضعیت عاطفی فعلی فرد مانند استرس یا آسیبپذیری، و بازفعالسازی تصاویر و خاطرات آسیبزا در صورت فوت ناگهانی یا خشونتآمیز.
اگر این خوابها بسیار مکرر شوند، باعث اختلال در خواب، ایجاد اضطراب مداوم یا افکار خودکشی گردند، مشاوره تخصصی توصیه میشود. گفتگو با روانشناس، نوشتن دفترچه خواب یا شرکت در گروههای حمایتی میتواند به فرآیند سوگواری کمک شایانی نماید.
