مصرف الکل یکی از چالش‌های مهم سلامت عمومی است. طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، در سال ۲۰۱۹ حدود ۲.۶ میلیون نفر در جهان به دلیل مصرف الکل جان خود را از دست داده‌اند. ریچارد پایپر، مدیرعامل سازمان Alcohol Change UK، در گفت‌وگو با روزنامه The i Paper اعلام کرده است که حتی مصرف روزانه و متوسط الکل می‌تواند میزان مصرف را از حد مجاز بریتانیا که ۱۴ واحد در هفته است، فراتر ببرد.
همچنین تمرکز مصرف الکل فقط در روزهای تعطیل آخر هفته نیز توصیه نمی‌شود، زیرا مصرف سریع و زیاد الکل فشار زیادی به بدن وارد می‌کند؛ به ویژه کبد که باید برای متابولیزه کردن الکل سخت‌تر کار کند و خطرات فوری برای سلامت افزایش می‌یابد. در بلندمدت، الکل می‌تواند باعث افزایش فشار خون، بیماری‌های قلبی-عروقی، سرطان‌ها و بیماری‌های کبدی شود و همچنین عملکردهای شناختی را تحت تأثیر قرار داده و اضطراب و افسردگی را تشدید کند.
راهکارهای کاهش آسیب‌های الکل و بهبود سلامت
۱. داشتن چند روز بدون الکل در هفته
کبد بیش از همه در معرض آسیب‌های مصرف زیاد الکل است. هنگام متابولیزه کردن الکل، کبد ماده‌ای سمی به نام استالدئید تولید می‌کند که به سلول‌های کبدی آسیب می‌رساند. تکرار این آسیب‌ها می‌تواند باعث التهاب و سپس فیبروز شود که با تشکیل بافت اسکار مشخص می‌شود.
تامارا گال، جراح متخصص کبد و پانکراس در بیمارستان کرومول لندن، یادآور شده است که کبد توانایی بالایی در بازسازی دارد و بسته به شدت آسیب، می‌توان بهبود را حتی ظرف یک هفته پس از ترک الکل مشاهده کرد. آسیب‌های شدیدتر نیازمند پرهیز طولانی‌تر است و در صورت تشکیل اسکارهای کبدی، خطر سیروز غیرقابل برگشت وجود دارد که در این شرایط ترک کامل و دائمی الکل توصیه می‌شود.
۲. محافظت از مغز با کاهش مصرف
اثرات الکل بر مغز پیچیده و بازگشت‌ناپذیر است. گرت رودریک-دیویدز، استاد روانشناسی دانشگاه ولز جنوبی، می‌گوید الکل می‌تواند باعث التهاب مزمن عصبی، اختلال در انتقال‌دهنده‌های عصبی و کمبود ویتامین B1 شود. پس از ترک الکل، برخی افراد بهبود در خواب، حافظه، تمرکز و خلق و خو را طی هفته‌ها و ماه‌ها تجربه می‌کنند، اما میزان بهبود به شدت و مدت مصرف بستگی دارد و آسیب‌های قدیمی ممکن است باقی بمانند.
توجه داشته باشید که در افراد معتاد، ترک ناگهانی الکل می‌تواند باعث علائم ترک خطرناک و حتی کشنده شود، بنابراین قبل از هر اقدام باید حتماً با پزشک مشورت شود.
۳. تغذیه مناسب برای حمایت از کبد
رژیم غذایی نمی‌تواند اثرات الکل را کاملاً خنثی کند، اما می‌تواند به حفظ سلامت کبد کمک کند. فریا پری، متخصص تغذیه، توصیه می‌کند مصرف میوه‌ها و سبزیجات متنوع، سرشار از فیبر، ویتامین‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها افزایش یابد. هیچ غذایی قادر به «سم‌زدایی» کبد نیست.
همچنین جایگزینی چربی‌های اشباع شده (مانند کره و چربی خوک) با چربی‌های غیراشباع موجود در روغن زیتون، مغزها، دانه‌ها، آووکادو و ماهی‌های چرب توصیه می‌شود. فیبرهای محلول در جو دوسر، لوبیا و حبوبات نیز به تنظیم کلسترول کمک می‌کنند. برخی مطالعات مشاهده‌ای نشان داده‌اند که مصرف منظم قهوه، حتی بدون کافئین، با کاهش خطر فیبروز، سیروز و سرطان کبد مرتبط است.
۴. فعالیت بدنی منظم
ورزش منظم می‌تواند برخی از خطرات مرتبط با الکل را کاهش دهد. پژوهش‌های نروژی نشان داده‌اند که داشتن وضعیت قلبی-عروقی بهتر با کاهش خطر مرگ زودرس ناشی از الکل مرتبط است، اما ورزش نمی‌تواند اثرات مصرف زیاد الکل را جبران کند.
۵. مراجعه به پزشک در صورت نگرانی درباره سلامت کبد
آسیب‌های کبدی ممکن است به تدریج و بدون علائم آشکار پیشرفت کنند. در صورت نگرانی، مراجعه به پزشک عمومی توصیه می‌شود تا خطرات ارزیابی و در صورت نیاز آزمایش خون تجویز شود. بهترین راهکار کاهش یا قطع مصرف الکل است که هر چه زودتر انجام شود، احتمال محدود کردن آسیب‌ها و بهبود بیشتر خواهد بود.
