گاهی یک آزمایش ساده چربی خون و مشاهده عددی کمی بالاتر از حد نرمال کلسترول، باعث تجویز داروی استاتین می‌شود در حالی که فرد هیچ علامتی ندارد. این وضعیت که به نام دیس‌لیپیدمی شناخته می‌شود، معمولاً بدون علامت است اما باعث تشکیل پلاک‌های آترواسکلروزیس می‌شود که به تدریج رگ‌ها را مسدود می‌کنند. بنیاد قلب آلمان هشدار می‌دهد که این شرایط خطر بیماری‌های قلبی-عروقی را به شدت افزایش می‌دهد.
دکتر آنجا وُگت، متخصص داخلی و مسئول کلینیک متابولیسم دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ، می‌گوید استاتین‌ها درمان‌هایی مؤثر و عموماً قابل تحمل هستند اما بسیاری از اطلاعات نادرست درباره عوارض جانبی آنها منتشر شده است. مهم است هر بیمار بداند چه زمانی مصرف استاتین‌ها بیشتر سودمند است و چه علائمی را باید با آرامش زیر نظر داشته باشد.
استاتین‌ها چه نقشی در کنترل کلسترول دارند؟
استاتین‌ها داروهایی هستند که با مهار آنزیمی در کبد، سطح کلسترول LDL یا همان کلسترول «بد» را کاهش می‌دهند. مؤسسه ملی سلامت و تحقیقات پزشکی فرانسه (Inserm) اعلام کرده این داروها به طور متوسط حدود ۳۰ درصد LDL را کاهش می‌دهند و از پیشرفت آترواسکلروزیس جلوگیری می‌کنند. هدف اصلی این داروها کاهش ریسک کلی بیماری‌های قلبی-عروقی در بلندمدت است، نه صرفاً رسیدن به عددی ایده‌آل در آزمایش خون.
کتاب مرجع پزشکی ویدال تأکید می‌کند که فواید استاتین‌ها باید با توجه به سن، سایر عوامل خطر و سابقه پزشکی هر فرد به صورت شخصی‌سازی شده ارزیابی شود. سازمان‌های دارویی مانند ANSM و EMA نیز پس از بازنگری، با وجود افزایش اندک خطر دیابت، مصرف استاتین را در افراد در معرض ریسک توصیه می‌کنند.
چه زمانی استاتین‌ها ضروری هستند؟
پس از حمله قلبی، سکته مغزی یا نصب استنت، تجویز استاتین بخشی از درمان استاندارد است. این پیشگیری ثانویه به منظور جلوگیری از بروز مجدد حوادث قلبی با تثبیت پلاک‌های آترواسکلروزیس موجود انجام می‌شود. همچنین افرادی که دچار کلسترول خانوادگی بالا یا آترواسکلروزیس تشخیص داده شده هستند، معمولاً به صورت بلندمدت استاتین مصرف می‌کنند.
بر اساس توصیه‌های بیمه سلامت فرانسه، آزمایش چربی خون از سن ۴۰ سالگی برای مردان و ۵۰ سالگی برای زنان بدون عوامل خطر خاص پیشنهاد می‌شود. در پیشگیری اولیه، اگر LDL پس از رعایت رژیم غذایی و ورزش همچنان بالا باشد، به ویژه در حضور سیگار، دیابت، فشار خون یا سابقه خانوادگی زودرس، ممکن است استاتین تجویز شود. این تصمیم بر اساس بررسی کامل آزمایش‌های چربی خون و مشورت پزشک گرفته می‌شود.
عوارض جانبی استاتین‌ها و نکات نظارتی
مطالعات گردآوری شده در ویدال نشان می‌دهد عوارض جانبی جدی استاتین‌ها نادر است و کمتر از ۱ درصد بیماران را تحت تأثیر قرار می‌دهد. عوارض خفیف‌تر مانند دردهای عضلانی ملایم، مشکلات گوارشی یا خستگی شایع‌تر است. کلینیک مایو در آمریکا در جولای ۲۰۲۵ گزارش داد حدود ۵ درصد یا کمتر بیماران مصرف‌کننده استاتین نسبت به دارونما درد عضلانی بیشتری گزارش کرده‌اند که بخشی از آن ممکن است ناشی از اثر پلاسیبو منفی باشد.
با این حال، برخی علائم هشداردهنده نیازمند مراجعه فوری به پزشک هستند، مانند درد عضلانی گسترده و رو به افزایش، ضعف شدید، تب یا ادرار بسیار تیره که می‌تواند نشانه‌ای از عارضه نادر اما خطرناک رابدومیولیز باشد.
برای کاهش این خطرات، ویدال توصیه می‌کند ۴ تا ۶ هفته پس از شروع درمان آزمایش خون انجام شود و سپس هر ۳ تا ۶ ماه یک بار، با بررسی آنزیم‌های کبدی و گاهی آنزیم‌های عضلانی (CPK). همچنین باید هر دارو یا مکمل جدید به پزشک اطلاع داده شود، زیرا آب گریپ‌فروت می‌تواند سطح داروهای سیمواستاتین یا آتورواستاتین را افزایش دهد و مخمر قرمز برنج نباید جایگزین یا مکمل استاتین باشد.
در صورت عدم تحمل دارو، پزشک ممکن است داروی دیگری تجویز کند یا گزینه‌های جایگزینی مانند ازتیمیب یا مهارکننده‌های PCSK9 مانند آلیروکوماب و اوولوکوماب که به صورت تزریقی مصرف می‌شوند، را پیشنهاد دهد.
