دمانس عروقی پس از بیماری آلزایمر، دومین علت شایع دمانس در جهان است اما اغلب ناشناخته باقی می‌ماند. این نوع دمانس ناشی از مشکلات گردش خون در مغز است و برخلاف باور عمومی، علائم اولیه آن معمولاً با اختلال حافظه شروع نمی‌شود. به همین دلیل، تشخیص آن دشوار و گاهی با علائم طبیعی پیری اشتباه گرفته می‌شود.
از جمله نشانه‌های دمانس عروقی می‌توان به مشکلات در راه رفتن، اختلال در سازماندهی امور روزمره، تغییرات خلقی و مشکلات تصمیم‌گیری اشاره کرد. این علائم ممکن است به دلیل آسیب‌های غیرقابل بازگشت مغزی ناشی از فشار خون بالا، تصلب شرایین یا سکته مغزی باشند.
هرچه دمانس عروقی زودتر تشخیص داده شود، امکان کند کردن روند پیشرفت آن بیشتر است. به همین دلیل، آگاهی خانواده و اطرافیان از تفاوت‌های این بیماری با آلزایمر اهمیت زیادی دارد، خصوصاً وقتی حافظه فرد هنوز سالم به نظر می‌رسد اما مشکلات حرکتی یا تصمیم‌گیری نمایان می‌شود.
ویژگی‌های دمانس عروقی
دمانس عروقی ناشی از آسیب به رگ‌های خونی مغز است که باعث کاهش اکسیژن‌رسانی به بخش‌هایی از مغز و در نتیجه آسیب به عملکردهای ذهنی و حرکتی می‌شود. این بیماری بیشتر در افرادی که عوامل خطر قلبی-عروقی مانند فشار خون بالا یا تصلب شرایین دارند، دیده می‌شود و حدود 15 تا 20 درصد از کل موارد دمانس را تشکیل می‌دهد.
برخلاف آلزایمر که حافظه از ابتدا تحت تأثیر قرار می‌گیرد، دمانس عروقی معمولاً عملکردهای اجرایی مغز مانند توجه، سرعت تفکر، برنامه‌ریزی و استدلال را درگیر می‌کند. شروع بیماری می‌تواند ناگهانی پس از سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا باشد و گاهی پیشرفت آن به صورت پله‌ای با بروز حوادث عروقی جدید رخ می‌دهد.
علائم هشداردهنده دمانس عروقی
برخی علائم روزمره که باید به آنها توجه کرد عبارتند از:
- کندی قابل توجه در تفکر و مشکلات تمرکز
- اختلال در سازماندهی و برنامه‌ریزی کارهای روزانه
- تغییرات خلقی مانند تحریک‌پذیری، بی‌حالی یا افسردگی
- مشکلات راه رفتن، تعادل ضعیف، سقوط‌های مکرر یا نیاز به گرفتن وسایل برای حفظ تعادل
- علائم عصبی موضعی مانند ضعف در یک اندام، اختلال در گفتار یا بی‌اختیاری ادرار در مراحل اولیه
اگر این علائم در فردی با سابقه سکته مغزی یا بیماری عروقی مشاهده شود، احتمال دمانس عروقی افزایش می‌یابد. همچنین، تغییرات غیرطبیعی در راه رفتن، رفلکس‌ها یا ضعف اندام‌ها باید سریعاً توسط پزشک بررسی شود.
تفاوت با آلزایمر و اهمیت تشخیص زودهنگام
در دمانس عروقی، حافظه ممکن است در مراحل اولیه نسبتاً سالم باقی بماند، اما مشکلاتی مانند کندی ذهنی، اختلال در سازماندهی و مشکلات حرکتی بیشتر به چشم می‌آید. شروع ناگهانی علائم پس از سکته مغزی و پیشرفت پله‌ای نیز از ویژگی‌های این بیماری است.
علائمی مانند فلج یک طرف بدن، اختلال ناگهانی در گفتار یا تغییر شکل دهان نشانه سکته مغزی حاد هستند و نیازمند تماس فوری با اورژانس می‌باشند.
تشخیص دمانس عروقی بر اساس معاینه عصبی، تست‌های حافظه و توجه، تصویربرداری مغزی مانند MRI یا سی‌تی اسکن و گاهی استفاده از مقیاس ایسکمیک هاشینسکی انجام می‌شود که عوامل سکته مغزی، شروع ناگهانی و علائم عصبی موضعی را در نظر می‌گیرد.
