ویتامین D2 یا D3؛ کدام برای جبران کمبود ویتامین D بهتر است؟

برچسب روی مکمل‌ها معمولاً فقط عبارت «ویتامین D» را نشان می‌دهد، اما در واقع دو نوع ویتامین D وجود دارد: ویتامین D2 (ارگوکالسیفرول) و ویتامین D3 (کوله‌کلسیفرول) که هر دو مشابه اما متفاوت هستند. سوال مهم این است که هنگام جبران کمبود ویتامین D، آیا بهتر است از D2 اجتناب کنیم؟

اکثر تحقیقات جدید نشان می‌دهند که ویتامین D3 در افزایش سطح خون 25-هیدروکسی ویتامین D (25(OH)D) یا کالسیفدیول مؤثرتر است. با این حال، برخی مطالعات هشدار می‌دهند که مصرف دوزهای بالا از D2 ممکن است باعث کاهش سطح D3 شود که این موضوع بحث‌ها را دوباره داغ کرده و اهمیت توجه به نوع ویتامین D روی برچسب را افزایش داده است.

تفاوت منشاء و عملکرد ویتامین D2 و D3

ویتامین D3 یا کوله‌کلسیفرول، توسط پوست در اثر تابش اشعه UVB تولید می‌شود و در ماهی‌های چرب، جگر و برخی مکمل‌ها یافت می‌شود. ویتامین D2 یا ارگوکالسیفرول عمدتاً از قارچ‌هایی که در معرض UV قرار گرفته‌اند و برخی منابع گیاهی به دست می‌آید و معمولاً برای غنی‌سازی مواد غذایی گیاهی مانند نوشیدنی‌های گیاهی یا غلات استفاده می‌شود.

پس از مصرف، هر دو نوع ویتامین D در کبد به 25(OH)D تبدیل می‌شوند که این ترکیب در آزمایش خون اندازه‌گیری می‌شود و سپس در کلیه فعال می‌گردد. موسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) سطح 25(OH)D را به صورت زیر دسته‌بندی می‌کند: حداقل 50 نانومول بر لیتر (20 نانوگرم بر میلی‌لیتر) برای سلامت استخوان کافی است، کمتر از 30 نانومول بر لیتر (12 نانوگرم بر میلی‌لیتر) نشان‌دهنده کمبود است و بالاتر از 125 نانومول بر لیتر (50 نانوگرم بر میلی‌لیتر) ممکن است عوارض جانبی ایجاد کند.

چرا ویتامین D3 معمولاً ترجیح داده می‌شود؟

مطالعات کنترل‌شده تصادفی نشان داده‌اند که در دوزهای برابر، ویتامین D3 سطح 25(OH)D را بیشتر و پایدارتر از D2 افزایش می‌دهد. دفتر مکمل‌های غذایی NIH تأکید می‌کند که D3 می‌تواند سطح ویتامین D را برای مدت طولانی‌تری حفظ کند، که برای افراد کمبوددار یا در معرض خطر مانند سالمندان، کسانی که کمتر در معرض نور خورشید هستند یا افراد چاق اهمیت دارد.

یک مقاله تخصصی منتشر شده در اکتبر 2025 به نقل از تحقیقات دانشگاه ساری، نشان می‌دهد که اثر ویتامین D2 کوتاه‌تر و کمتر است و حتی در برخی افراد مصرف‌کننده D2، سطح D3 خون حدود 18 نانومول بر لیتر کاهش یافته است. این موضوع ممکن است به دلیل رقابت آنزیمی و تفاوت در اتصال به پروتئین حامل ویتامین D (DBP) باشد که باعث کاهش ماندگاری D2 می‌شود.

آیا باید از ویتامین D2 اجتناب کرد؟

این یافته‌ها به معنای خطرناک بودن D2 برای همه نیست، اما نشان می‌دهد که D2 برای جبران سریع و پایدار کمبود شدید کمتر مناسب است. همچنین مصرف دوزهای بالای ارگوکالسیفرول به صورت بولوس (دوزهای بزرگ و ناگهانی) باید با احتیاط و تحت نظر پزشک انجام شود.

با این حال، D2 در برخی شرایط کاربرد دارد. برای افرادی که رژیم غذایی کاملاً وگان دارند و دسترسی به D3 از منابع طبیعی مانند خزه ندارند، ارگوکالسیفرول می‌تواند جایگزین مناسبی باشد. همچنین این نوع ویتامین D در برخی داروهای قدیمی‌تر موجود است.

اگر فردی در حال مصرف مکمل ویتامین D است، توصیه می‌شود بدون مشورت پزشک یا داروساز دارو را قطع نکند و در صورت نیاز به تغییر نوع ویتامین D، ابتدا سطح 25(OH)D خون بررسی شود.

نکات کاربردی برای انتخاب ویتامین D

• برچسب محصول را با دقت بخوانید: «ارگوکالسیفرول» یا «ویتامین D2» نشان‌دهنده D2 و «کوله‌کلسیفرول» نشان‌دهنده D3 است.
• در صورت امکان، برای مصرف طولانی‌مدت و به ویژه در صورت کمبود، ویتامین D3 را انتخاب کنید.
• از مصرف دوزهای بولوس ویتامین D بدون مشورت پزشک خودداری کنید، چه D2 و چه D3.
• قبل و چند ماه پس از شروع مصرف مکمل، آزمایش خون برای اندازه‌گیری سطح 25(OH)D انجام دهید تا وضعیت ویتامین D خود را دقیق‌تر بدانید.