دکتر ناتالیا جنارو، متخصص زنان و ضد پیری مستقر در اسپانیا، به نکته‌ای مهم درباره تغییر نحوه تاثیر قند بر بدن زنان پس از 40 سالگی اشاره می‌کند. او می‌گوید: «قند به ویژه پس از 40 سالگی دیگر برای بدن ما همانند گذشته نیست.» این تغییر به دلیل نوسانات هورمونی است که پیش از یائسگی به تدریج رخ می‌دهد و نقش کلیدی در این فرآیند دارد.
در این دوره، زنان ممکن است تمایل بیشتری به مصرف قند داشته باشند و در عین حال بدون تغییر در رژیم غذایی، افزایش چربی در ناحیه شکم را تجربه کنند. همچنین احساس خستگی پس از وعده‌های غذایی از علائم رایج در دوران پیش از یائسگی است. کاهش سطح هورمون‌های استروژن، پروژسترون و تستوسترون باعث افزایش نوسانات قند خون، التهاب مزمن و مقاومت به انسولین می‌شود. اگرچه قند به طور کامل ممنوع نمی‌شود، اما اثرات متابولیکی آن شدت می‌یابد که می‌تواند بر وزن و سطح انرژی تاثیرگذار باشد.
تغییرات هورمونی پس از 40 سالگی
سلول‌های بدن گیرنده‌هایی برای هورمون‌های استروژن، پروژسترون و تستوسترون دارند که به عنوان هورمون‌های جوانی شناخته می‌شوند. تولید این هورمون‌ها تا 15 سال پیش از یائسگی کاهش می‌یابد، به این معنی که زنان 40 تا 45 ساله ممکن است علائم این تغییرات را تجربه کنند. در این زمان، هورمون‌های انسولین و کورتیزول که با متابولیسم قند و استرس مرتبط هستند، نقش بیشتری پیدا می‌کنند.
کاهش استروژن باعث فعال‌تر شدن سیستم ایمنی و ورود بدن به حالت التهاب مزمن با شدت پایین می‌شود. دکتر جنارو می‌گوید این التهاب می‌تواند تا پنج برابر بیشتر از دوران پیش از یائسگی باشد. در چنین شرایطی، مصرف بیش از حد قند باعث افزایش نوسانات قند خون پس از غذا می‌شود که پانکراس را خسته کرده و ذخیره چربی به ویژه در ناحیه شکم را تشدید می‌کند.
مطالعات و پیامدهای مقاومت به انسولین
مطالعه بزرگ تغذیه‌ای بریتانیایی ZOE PREDICT در اوایل دهه 2020 نشان داد که زنان پس از یائسگی نسبت به زنان پیش از یائسگی، پاسخ قند خون پس از غذا 42 درصد بیشتر، پاسخ انسولین 4 درصد بالاتر و مصرف قند حدود 12 درصد افزایش یافته است. همچنین شاخص‌های قند خون ناشتا مانند HbA1c بالاتر مشاهده شده که نشان‌دهنده افزایش مقاومت به انسولین است.
مقاومت به انسولین به وضعیتی گفته می‌شود که سلول‌ها به این هورمون کمتر پاسخ می‌دهند و پانکراس مجبور است انسولین بیشتری تولید کند تا قند خون را کنترل کند. این چرخه باعث افزایش نوسانات قند خون، افت انرژی پس از 1 تا 2 ساعت، افزایش اشتها و در نهایت تجمع چربی در ناحیه شکم می‌شود. دانشگاه هاروارد این روند را با افزایش دور کمر پس از 50 سالگی مرتبط می‌داند.
علائمی که باید به آن‌ها توجه کرد عبارتند از: خستگی یا خواب‌آلودگی پس از وعده‌های غذایی پرکربوهیدرات، تمایل شدید به قند در اواسط صبح یا بعدازظهر، اختلال در تمرکز و افزایش وزن متمرکز در ناحیه شکم با وجود تغذیه ثابت.
راهکارهای کاهش تمایل به قند و کنترل وزن
دکتر جنارو توصیه می‌کند با توجه به زمینه التهابی بدن، رژیم غذایی ضد التهابی و شخصی‌سازی شده اتخاذ شود. این رژیم شامل مصرف بیشتر سبزیجات نسبت به میوه‌ها، به ویژه میوه‌های قرمز شسته شده، و کاهش قابل توجه کربوهیدرات‌ها است. توجه به قندهای پنهان مانند نان سفید، پاستاهای تصفیه شده، برنج بسیار پخته شده و شیرینی‌ها که سریع به گلوکز تبدیل می‌شوند، ضروری است.
الویر لاتریل، متخصص تغذیه، یادآور می‌شود که شاخص گلیسمی غذاها به میزان فیبر، روش پخت و ترکیب وعده غذایی نیز بستگی دارد. ترکیب پروتئین‌ها، چربی‌های با کیفیت و سبزیجات می‌تواند جذب قند را کندتر کند. همچنین سایت بیمه سلامت فرانسه (Ameli.fr) توصیه می‌کند از دوران پیش از یائسگی سبک زندگی فعال و رژیم کم قند ساده رعایت شود.
کمبود خواب و استرس مزمن از طریق افزایش کورتیزول، تمایل به مصرف قند را افزایش می‌دهند. ورزش‌های مقاومتی اهمیت ویژه‌ای دارند زیرا با افزایش سن، توده عضلانی کاهش می‌یابد در حالی که عضلات حساسیت به انسولین را بهبود می‌بخشند و متابولیسم را تقویت می‌کنند.
در بازه سنی 40 تا 55 سال، مشورت با پزشک برای انجام آزمایش‌هایی مانند قند خون ناشتا، HbA1c، پروفایل چربی خون و فشار خون توصیه می‌شود تا تغییرات زودهنگام شناسایی و با کمک متخصص سبک زندگی و درمان‌ها تنظیم شود.
