با شروع فصل پاییز و کاهش ساعات نور روز، مکمل‌های ویتامین D به شکل قرص، قطره و آمپول در داروخانه‌ها و فروشگاه‌ها به وفور دیده می‌شوند. بسیاری از افراد به دلیل ترس از کمبود ویتامین D، بدون مشورت با پزشک شروع به مصرف مکمل‌ها می‌کنند، در حالی که برخی دیگر نگران مصرف بیش از حد این ویتامین هستند. این سوال که چه کسانی واقعاً در زمستان نیاز به مصرف مکمل ویتامین D دارند، یکی از پرسش‌های رایج در جستجوهای اینترنتی است.
چرا کمبود ویتامین D در زمستان افزایش می‌یابد؟
ویتامین D عمدتاً توسط پوست در اثر تابش اشعه UV-B خورشید تولید می‌شود. در زمستان، به دلیل زاویه تابش خورشید و کاهش زمان حضور در فضای باز، تولید این ویتامین به شدت کاهش می‌یابد. منابع غذایی مانند ماهی‌های چرب، تخم‌مرغ، لبنیات و قارچ‌ها تنها ۱۰ تا ۲۰ درصد نیاز روزانه را تامین می‌کنند.
پوست انسان با قرار گرفتن چند دقیقه‌ای در روز در معرض نور خورشید (صورت، دست‌ها و بخشی از بازوها) می‌تواند ویتامین D بسازد. موسسه فدرال آلمان برای ارزیابی ریسک، زمان لازم را بین ۵ تا ۲۵ دقیقه در روز بسته به نوع پوست در ماه‌های آفتابی مارس تا اکتبر اعلام کرده است. در زمستان، این زمان و زاویه تابش کاهش یافته و ذخایر ویتامین D در بدن به خصوص در افرادی که کمتر بیرون می‌روند، کاهش می‌یابد.
اهمیت ویتامین D برای سلامت استخوان‌ها
ویتامین D نقش حیاتی در متابولیسم کلسیم و فسفر دارد و برای استحکام استخوان‌ها ضروری است. کمبود آن می‌تواند باعث نرم شدن استخوان‌ها در بزرگسالان (استئومالاسی) و در درازمدت منجر به پوکی استخوان شود. آزمایش خون برای اندازه‌گیری سطح 25-هیدروکسی ویتامین D انجام می‌شود که کمتر از ۳۰ نانومول بر لیتر نشان‌دهنده کمبود، بین ۳۰ تا ۵۰ نانومول بر لیتر وضعیت زیر بهینه و بالای ۵۰ نانومول بر لیتر وضعیت مطلوب برای سلامت استخوان‌ها است.
در فرانسه، سازمان‌های بهداشتی توصیه می‌کنند که افراد سالم بدون ریسک خاص، نیازی به آزمایش سطح ویتامین D ندارند.
چه کسانی باید در زمستان مکمل ویتامین D مصرف کنند؟
کارشناسان معتقدند همه افراد نیاز به مصرف مکمل ندارند، اما برخی گروه‌ها باید به این موضوع توجه ویژه داشته باشند. این گروه‌ها عبارتند از:
- افرادی که به ندرت بیرون می‌روند، مانند کارمندان اداری، بیماران بستری و ساکنان خانه‌های سالمندان
- افراد با پوست تیره یا کسانی که لباس‌های پوشیده می‌پوشند
- سیگاری‌ها، ورزشکاران حرفه‌ای و افراد چاق که ویتامین D در بافت چربی ذخیره می‌شود
- افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن روده، کبد یا کلیه
- کسانی که داروهای خاصی مانند کورتیکواستروئیدها، دیورتیک‌های تیازیدی یا ضدصرع مصرف می‌کنند
در واقع، مکمل ویتامین D در زمستان بیشتر برای بزرگسالان و سالمندانی که کمتر در معرض نور خورشید هستند، افراد با پوست تیره یا پوشیده، افراد چاق یا پس از جراحی‌های کاهش وزن و بیماران با بیماری‌های مزمن گوارشی، کبدی یا کلیوی توصیه می‌شود.
خطرات مصرف بیش از حد ویتامین D
ویتامین D یک مولکول محلول در چربی است و بدن به راحتی آن را دفع نمی‌کند بلکه ذخیره می‌کند. سازمان ایمنی غذایی اروپا مقدار ۱۰۰ میکروگرم (۴۰۰۰ واحد بین‌المللی) را به عنوان حداکثر دوز ایمن روزانه برای بزرگسالان تعیین کرده است. معمولاً دوز ۸۰۰ واحد بین‌المللی در روز برای اصلاح کمبود در افراد در معرض خطر کافی است و به این حد نزدیک نمی‌شود.
مصرف بیش از حد ویتامین D معمولاً ناشی از مکمل‌ها است و نه نور خورشید. مصرف طولانی‌مدت و زیاد مکمل‌ها می‌تواند باعث مسمومیت با علائمی مانند افزایش کلسیم خون شود. مواردی از افزایش شدید کلسیم خون، رسوب کلسیم در کلیه‌ها و سنگ کلیه در نوزادان به دلیل اشتباه در دوز مصرفی قطره‌های بسیار غلیظ گزارش شده است.
علائمی مانند تهوع، استفراغ، تشنگی زیاد یا خستگی غیرمعمول پس از مصرف ویتامین D باید سریعا توسط پزشک بررسی شود.
