ماست به عنوان یک محصول لبنی تخمیری که اغلب به عنوان محافظ استخوان‌ها و پیشگیری‌کننده از پوکی استخوان توصیه می‌شود، اخیراً در یک بررسی سیستماتیک گسترده با متاآنالیز بین‌المللی مورد ارزیابی قرار گرفته است. این مطالعه که در مجله علمی Frontiers in Nutrition منتشر شده، نشان می‌دهد ارتباط بین مصرف ماست و کاهش شکستگی‌ها بسیار ضعیف یا حتی غیرقابل اثبات است.
در زمینه شکستگی‌ها، به ویژه شکستگی لگن، نتایج واضح است: در مقیاس جمعیت‌های بزرگ، مصرف ماست به عنوان عامل محافظتی در برابر شکستگی‌ها شناخته نمی‌شود و خطر شکستگی در مصرف‌کنندگان و غیرمصرف‌کنندگان تقریباً برابر است. همچنین برای کیفیت استخوان، بهبود بسیار جزئی در چگالی مواد معدنی استخوان مشاهده شده که از نظر بالینی قابل توجه نیست.
ماست و ترکیبات مغذی آن
ماست محصولی است که از تخمیر شیر توسط باکتری‌های Lactobacillus delbrueckii bulgaricus و Streptococcus thermophilus به دست می‌آید. این محصول حاوی پروتئین، کلسیم، فسفر، ویتامین‌های گروه B و K، روی و سلنیوم است که همه این مواد مغذی در سلامت استخوان نقش دارند.
روش‌شناسی بررسی
محققان برای بررسی اثرات ماست بر استخوان‌ها، منابع علمی از جمله Cochrane Library، PubMed و Scopus را از سال 1970 تا پایان سال 2024 جستجو کردند. از میان 1302 مرجع اولیه، تنها 12 مطالعه شامل 14 تحلیل پس از ارزیابی کیفیت با مقیاس Newcastle–Ottawa انتخاب شدند. همه این مطالعات مشاهده‌ای بوده و بیشتر بر روی بزرگسالان، به ویژه زنان یائسه با یا بدون پوکی استخوان تمرکز داشتند. این مطالعات میزان مصرف ماست را با مصرف کم یا صفر یا سایر محصولات لبنی مقایسه کردند.
نکته قابل توجه این است که تنها یک مطالعه به طور اختصاصی روی ماست تمرکز داشت و سایر مطالعات ماست را در دسته‌بندی کلی «محصولات لبنی» قرار داده‌اند که این موضوع توانایی جدا کردن اثر خاص ماست بر استخوان‌ها را کاهش می‌دهد.
نتایج دقیق درباره شکستگی‌ها و چگالی استخوان
در مورد شکستگی لگن، متاآنالیز نسبت خطر (HR) کلی 1.01 با بازه اطمینان 95 درصد بین 0.96 تا 1.07 را نشان داد که به معنای عدم تفاوت معنی‌دار در خطر شکستگی بین مصرف‌کنندگان و غیرمصرف‌کنندگان ماست است. تنها یک مطالعه اثر محافظتی اندکی بر شکستگی لگن نشان داد و مطالعه دیگری کاهش خطر پوکی استخوان در استخوان رادیوس را در مصرف‌کنندگان زیاد گزارش کرد، اما این یافته‌ها در تحلیل کلی وزن کمی دارند.
برای چگالی مواد معدنی استخوان (DMO) که میزان مواد معدنی مانند کلسیم در استخوان را نشان می‌دهد، داده‌ها در ناحیه فمور ترکیب شدند. نتیجه نشان‌دهنده اثر مثبت آماری بسیار کوچک با اختلاف میانگین استاندارد شده (SMD) حدود 0.009 بود. این مقدار به قدری ناچیز است که برای بیمار قابل تشخیص نیست و تأثیری بر کاهش خطر شکستگی ندارد.
محدودیت‌ها و نیاز به تحقیقات بیشتر
سطح اطمینان شواهد با استفاده از ابزار GRADE پایین ارزیابی شد، زیرا نسبت خطرها نزدیک به 1 بود و رابطه دوز-پاسخ قانع‌کننده‌ای مشاهده نشد. پایه علمی این نتایج تنها بر مطالعات مشاهده‌ای استوار است که نمی‌توانند اثبات کنند ماست به تنهایی محافظ استخوان است. افرادی که بیشتر ماست مصرف می‌کنند معمولاً سبک زندگی سالم‌تری دارند که می‌تواند بر سلامت استخوان‌ها تأثیرگذار باشد.
مشکل دیگر، توصیف ناکافی محصولات مورد مطالعه است؛ مقالات اطلاعاتی درباره میزان چربی، مکمل‌های ویتامین D یا کلسیم و وجود یا عدم وجود باکتری‌های زنده در ماست ارائه نمی‌دهند. بنابراین مشخص نیست که آیا ماست ساده کم‌قند، ماست غنی‌شده یا دسرهای لبنی طعم‌دار تأثیر مشابهی بر استخوان دارند یا خیر.
نویسندگان نتیجه می‌گیرند که اثربخشی ماست به عنوان یک استراتژی اختصاصی برای سلامت استخوان هنوز اثبات نشده و خواستار انجام آزمایش‌های تصادفی کنترل‌شده با کیفیت بالا هستند که در آن‌ها ماست‌های با مشخصات دقیق و معیارهای بالینی معتبر مانند شکستگی در افراد مبتلا به استئوپنی یا پوکی استخوان بررسی شود.
