در شبکههای اجتماعی مانند تیکتاک و اینستاگرام، روزه متناوب به عنوان راهی سریع و آسان برای لاغری معرفی میشود و بسیاری از افراد بدون راهنمایی، وعدههای صبحانه یا شام را حذف میکنند تا سریعتر وزن کم کنند. اما پابلوا اوخدا، متخصص تغذیه اسپانیایی و کارشناس چاقی و اختلالات خوردن، هشدار میدهد که انجام روزه متناوب بدون همراهی حرفهای میتواند بیشتر آسیبزا باشد تا مفید.
اوخدا تأکید میکند که کسانی که خودسرانه خوردن را قطع میکنند، در معرض خطر کمبودهای تغذیهای قرار دارند. مطالعات گردآوری شده توسط همکاری کوکران نشان میدهد که کاهش وزن حاصل از روزه متناوب معمولاً متوسط و مشابه محدودیت کالری مداوم است. به عبارت دیگر، این روش ممکن است با محدودیتهای زیاد، تنها سود محدودی داشته باشد و علاوه بر آن، خطرات جسمی و روانی نیز به همراه دارد.
روزه متناوب؛ ابزاری بالینی نه معجزهای جادویی
روزه متناوب به دورههایی گفته میشود که فرد کالری دریافت نمیکند و در بازههای دیگر به صورت عادی غذا میخورد، مانند الگوی 16/8. اوخدا این روش را با اثرات مثبت بالینی توصیف میکند: «این روش به بهبود پروفایل چربی خون، تنظیم قند خون، فرآیند اتوفاژی سلولی و کاهش التهاب مزمن کمک میکند.» اما هشدار میدهد که این روش برای همه مناسب نیست، به ویژه کسانی که رابطه خوبی با غذا ندارند.
اوخدا میگوید: «هدف توقف خوردن و حذف مواد مغذی نیست، بلکه کاهش کالری و حفظ دریافت مواد مغذی است.» تا زمانی که پروتئینها، فیبرها، ویتامینها و مواد معدنی کافی دریافت شوند، بدن میتواند سازگار شود. اما اگر روزه به معنای کمخوری شود، کمبودها، خستگی و پرخوریهای جبرانی به دنبال خواهد داشت.
خطرات اصلی روزه متناوب بدون راهنمایی برای کاهش وزن
اوخدا معتقد است رژیمهای خطرناک آنهایی هستند که با تبلیغات سلبریتیها و روزههای نادرست همراهند. کاهش وعدههای غذایی بدون برنامه باعث کاهش چگالی تغذیهای روزانه میشود و کمبودهایی در آهن، ویتامینهای گروه ب، کلسیم و امگا 3 ایجاد میکند. او به ویژه به اهمیت پروتئین اشاره میکند و میگوید کمبود پروتئین باعث میشود بدن برای تأمین انرژی از عضلات استفاده کند که به کاهش توده عضلانی منجر میشود. در اسپانیا، بیماری مزمن شماره یک پس از 45 سالگی، سارکوپنی یا کاهش توده عضلانی است.
علاوه بر اثرات جسمی، روزه متناوب بسیار محدود و ناگهانی میتواند باعث بروز رفتارهای وسواسی، پرخوری جبرانی و تشدید اختلالات خوردن در افراد آسیبپذیر شود. مطالعات نشان میدهد که بدون اصلاح عادات غذایی پایدار، خطر بازگشت وزن یا اثر یویو همچنان وجود دارد.
چه کسانی نباید بدون همراهی روزه متناوب بگیرند؟
موسسات پزشکی مانند کلینیک مایو توصیه میکنند افراد مبتلا به دیابت یا کسانی که مستعد افت قند خون هستند، زنان باردار یا شیرده، نوجوانان، سالمندان ضعیف یا افراد دچار سوءتغذیه باید با احتیاط عمل کنند. اوخدا معتقد است 80 درصد افرادی که قصد کاهش وزن دارند، به جای متخصص تغذیه، به روانشناس نیاز دارند، زیرا رابطه عاطفی با غذا به اندازه زمانبندی وعدهها اهمیت دارد.
برای کسانی که بدون بیماری خاص میخواهند روزه متناوب را امتحان کنند، توصیه میشود این کار بدون برنامه و نظارت انجام نشود: مشورت پزشکی در صورت بیماری یا مصرف دارو، همراهی با متخصص تغذیه، تعیین هدف واقعبینانه کاهش وزن و پرهیز از تغییرات ناگهانی ضروری است. در بازههای غذایی، باید وعدهها سرشار از پروتئین، سبزیجات رنگی و چربیهای سالم باشند تا کالری کاهش یابد ولی مواد مغذی حفظ شوند. همچنین تمرینات تقویت عضلات حتی کوتاهمدت به حفظ توده عضلانی کمک میکند و خطرات این روش را کاهش میدهد.
