سفرهای طولانی بیش از چهار ساعت با هواپیما، قطار، اتوبوس یا خودرو میتوانند به طور پنهانی خطر ایجاد لخته خون در رگهای عمقی پا (ترومبوز وریدی عمقی) را افزایش دهند. دکتر خوزه مانوئل فلیسز، پزشک اسپانیایی و فعال در شبکههای اجتماعی، در ویدیویی پر بازدید هشدار میدهد که لختههای خونی خطر بزرگی برای زندگی هستند و حتی در جوانان نیز رو به افزایشاند.
ترومبوز وریدی عمقی زمانی رخ میدهد که لختهای در رگهای پا تشکیل شده و ممکن است به ریهها منتقل شود و باعث آمبولی ریه شود. سازمان بیمه سلامت فرانسه اعلام کرده است که خطر این عارضه از زمانی که مدت سفر بیش از چهار ساعت شود، افزایش مییابد، بدون توجه به نوع وسیله نقلیه.
چرا نشستن طولانی باعث ایجاد لخته میشود؟
وقتی برای مدت طولانی بیحرکت میمانیم، جریان خون در رگهای پا کند میشود که به آن ایستایی وریدی گفته میشود. دکتر فلیسز توضیح میدهد که پاها نقش کلیدی دارند چون خون باید بر خلاف جاذبه زمین به سمت قلب بازگردد و عضلات ساق پا مانند «قلب دوم» با انقباض خود به این جریان کمک میکنند. اگر این عضلات برای ساعتها حرکت نکنند، خون راکد شده و لخته تشکیل میشود. این لخته ممکن است جدا شده و باعث سکته مغزی، حمله قلبی یا حتی مرگ شود.
سفرهای طولانی با هواپیما به دلیل فضای محدود، فشار پایین کابین و کمآبی بدن، خطر را افزایش میدهند اما همین مکانیزم در قطار، اتوبوس و خودروهای سفرهای طولانی نیز وجود دارد.
حرکت و نوشیدن مایعات؛ دو راهکار کلیدی در طول سفر
اگر سفر شما بیش از چهار ساعت طول میکشد، باید به طور منظم عضلات ساق پا را فعال کنید. دکتر فلیسز توصیه میکند حداقل ۲۰ دقیقه قبل از شروع سفر پیادهروی کنید تا گردش خون فعال شود. در طول سفر، هر ساعت یکی از این دو کار را انجام دهید: یا پاشنههای خود را روی صندلی بالا و پایین ببرید یا از جای خود بلند شده و چند حرکت اسکوات در راهرو انجام دهید.
سازمان بیمه سلامت همچنین توصیه میکند چند بار در ساعت مچ پاها را خم و راست کنید و هر زمان ممکن است چند دقیقه راه بروید. در سفر با خودرو، هر یک تا دو ساعت توقف کرده و پیادهروی سریع داشته باشید.
نوشیدن حدود یک لیتر مایعات غیرالکلی هر چهار ساعت در سفر توصیه شده است، زیرا هوای خشک کابین و گرمایش داخل وسیله نقلیه باعث کمآبی بدن میشود. هرچند مطالعات قطعی درباره پیشگیری از ترومبوز فقط با هیدراتاسیون وجود ندارد، اما حفظ آب بدن منطقی و بیخطر است و احتمالاً مفید خواهد بود. همچنین توصیه میشود مصرف الکل و داروهای خوابآور محدود شود چون باعث تشدید کمآبی و کاهش احتمال بلند شدن و حرکت میشوند.
جورابهای فشاری و مشورت پزشکی قبل از سفر طولانی
جورابها یا ساقبندهای فشاری به گونهای طراحی شدهاند که فشار بیشتری در مچ پا نسبت به ساق پا وارد کنند تا به بازگشت خون کمک کنند. وزارت بهداشت فرانسه توصیه میکند در صورت وجود عوامل خطر، از جورابهای فشاری کلاس ۲ (با فشار ۱۵ تا ۳۰ میلیمتر جیوه در مچ پا) استفاده شود که باید قبل از سفر پوشیده و در طول سفر حفظ شوند.
مطالعات نشان دادهاند که این جورابها به طور قابل توجهی از ترومبوز وریدی عمقی بدون علامت و ورم پا در سفرهای بیش از چهار ساعت جلوگیری میکنند. دکتر فلیسز نیز توصیه میکند در سفرهای بسیار طولانی حتماً از جورابهای فشاری تا زیر زانو استفاده شود.
دستورالعملهای بهداشتی سال ۲۰۲۵ این جورابها را بیشتر برای افرادی با حداقل یک عامل خطر مانند سابقه ترومبوز یا آمبولی ریه، سرطان فعال، جراحی اخیر، بارداری یا پس از زایمان، چاقی، مصرف هورمونهای استروژنی و سن بالا توصیه میکنند.
مصرف خودسرانه آسپرین برای پیشگیری از ترومبوز مرتبط با سفر توصیه نمیشود و استفاده از داروهای ضدانعقاد باید با پزشک و به صورت موردی بررسی شود.
نشانههای هشدار پس از سفر
در صورت مشاهده تورم ناگهانی و دردناک در یک پا یا بروز تنگی نفس ناگهانی همراه با درد قفسه سینه، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد زیرا ممکن است نشانههای ترومبوز یا آمبولی ریه باشند.
